საზოგადოებრივი მაუწყებლის შეფასების პრობლემები


%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%96%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%a3

„- და მეორეც ერთი, – კვლავ აწყვეტინებს ხელმძღვანელი, გაბრაზებულია, – რა იცით თქვენ, რომელია დიდი ნაწარმოები და რომელი – არა?

– მე, საყვარელო, – უცნაურად უღიმის რესპონდენტი, – ჩემი იშვიათი ფიქსატორი მაქვს, რომელსაც ვერც ერთი უზუსტესი ხელსაწყო ვერ შეედრება – როცა ნამდვილად ღირებულ რაიმეს წავიკითხავ, იქნება ეს ნაწარმოები მთლიანად თუ ერთი პატარა ეპითეტი ან შედარება, ვიმეორებ, თუ მართლა კარგი და ღირებულია, მაშინ მარცხენა ხელზე, მაჯიდან იდაყვამდე, აუცილებლად დამბურძგლავს… რა, არა გჯერათ? – და რესპონდენტი პერანგის სახელოს მაღლა იწევს, ამბობს: – „დონ კიხოტი“, – მკლავს გვაჩვენებს და, სიმართლე – სიმართლედ: დაბურძგლულია…“

(გურამ დოჩანაშვილი, „კაცი რომელსაც ლიტერატურა უყვარდა“)

=============================

ჩემი აზრით, ამჟამად, საზოგადოებრივი მაუწყებლის რეფორმა ძალიან რთული დილემის წინაშეა.

ერთი მხრივ, სამეურვეო საბჭომ განაცხადა, რომ მარტო რეიტინგზე აქცენტირება სწორი არ არის და გამოაქვეყნა 6-გვერდიანი დოკუმენტი: http://gpb.ge/files/documents/2017/02/15bee5ef1b486ab8eb1ddb1ff2ca8717.pdf

სადაც ჩამოაყალიბა 4 ძირითადი ვექტორი, რომლის მიხედვითაც უნდა შეფასდეს მაუწყებლის პროგრესი თუ რეგრესი:

1) ხარისხი (ჟანრობრივი და მოსაზრებათა მრავალფეროვნება, სიღრმისეულობა, ინოვაციურობა, განსხვავებულობა, ორიგინალობა, პროფესიონალიზმი…),

2) წვდომა და წვლილი,

3) ფასეულობა დანახარჯებთან მიმართებაში (ეკონომიურობა, ეფექტურობა, ეფექტიანობა)

4) ზეგავლენა.

ეს დოკუმენტი, რამდენადაც იმსახურებს მოწონებას – გრძელვადიან პერსპექტივაში გამოსაყენებლად, იმდენად, მგონი, გამორიცხავს ამჟამად გამოყენების შესაძლებლობას, რადგან ამ უამრავი სასარგებლო და საჭირო ინფორმაციის უმრავლესობის გაზომვისა თუ მოპოვების მეთოდები უაღრესად კომპლექსური და გრძელვადიანია!

მაგალითად, ზეგავლენის გაზომვა, ალბათ, უპრიანია გადაცემის რეგულარულად ეთერში გასვლიდან მინიმუმ 1 წლის შემდეგ! ხოლო თუ ეს გადაცემა, მაგალითად ცხოვრების ჯანსაღი წესის დანერგვას ეხება, 2-3 წელიც არ იქნება საკმარისი! შეიძლება ვინმემ მითხრას, – რატომ, აგერ, “პირადი ექიმი” ხომ უკვე რამდენიმე წელია ეთერში გადისო… მაპატიეთ, მაგრამ ელემენტარულია ის, რომ ზეგავლენა ყოველთვის ფარდობითი (დინამიური) მაჩვენებელია და ის რაღაც საწყის დონეს უნდა შედარდეს! თანაც ისე, რომ საკვლევი ველი და მეთოდოლოგია იგივე იყოს…
საბჭოს მიერ შემუშავებულ დოკუმენტში საუბარია ზოგიერთ კონკრეტულ მეთოდოლოგიაზეც, მაგალითად, ზეგავლენის გასაზომად მოწოდებულია „სოციოლოგიური კვლევები (აუდიტორიის აღქმის ინდექსი), ციტირების ინდექსები, ფაქტებზე დამყარებული სხვა მეთოდები…“. ასევე, ხარისხის, როგორც ყველაზე ურთულესი ინდიკატორის, და მისი – ტექსტშივე ჩამოთვლილი – ქვეკატეგორიების,  გასაზომად შემდეგი მეთოდებია ნახსენები:

„…სოციოლოგიური კვლევა, საექსპერტო შეფასება და სხვა მეთოდები. ვინაიდან ხარისხის შეფასება მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია გემოვნებაზე, ხოლო მისი კომპონენტების ინდიკატორული კვლევა ადვილი არ არის, ამ მახასიათებლის ინდიკატორი გარკვეულ ინტერპრეტაციას საჭიროებს. გაზომვებთან ერთად, კრიტერიუმთან მაუწყებლის შესაბამისობის ობიექტივიზაციის მნიშვნელოვანი მეთოდია მსჯელობა, ანალიზი, მათ შორის საზოგადოების წარმომადგენელთა ჩართულობით.“

თუ ყველაფერს ამას გავიაზრებთ, აშკარაა, რომ ამ დოკუმენტით საზმაუს სამეურვეო საბჭომ შექმნა ძალიან საინტერესო ხედვა და სტატეგია, რომლის განხორციელებისათვის, ჩემი მოკრძალებული აზრით, რამდენიმე წელი და საკმაოდ კომპლექსური და არცთუ იაფი მეთოდოლოგიების  დანერგვა (ან შეძენა) იქნება საჭირო. არაა გამორიცხული, მრავალი ხარისხობრივი ქვეკატეგორიის გასაზომად რამე ექსპერტული საბჭოს ჩამოყალიბება გახდეს საჭირო – და ხომ გასაგებია, იმ საბჭოში მოხვედრაზე რა ამბავი ატყდება და ამ საბჭოს ნებისმიერ გადაწყვეტილებას, რომ შეიძლება ან ჰქონდეს სუბიექტივიზმის ნიშანი, ან – ამაში უსაფუძვლოდ მაინც დაადანაშაულონ…

პრინციპში, მოულოდნელი არც არაფერი ყოფილა – საბჭოს მინიმუმ ერთი წევრისაგან (პროფ. მ. მუსხელიშვილი) რამდენჯერმე ითქვა, რომ ეს დოკუმენტი იქნებოდა მაუწყებლის მომავალი შეფასების სტრატეგია.

მაგრამ რა უნდა მოხდეს ამჟამად?

გამოდის, რომ სამეურვეო საბჭოს მიერ მოწოდებულ ამ ინსტრუმენტს ამჟამად მაინც – თანაც ცალკეული გადაცემების შესაფასებლად ვერ გამოვიყენებთ. აქედან გამომდინარე, მაუწყებლის ადმინისტრაცია დადგა იმ რეალობის წინაშე, რომ მათთვის მოწოდებულ ინსტრუმენტი არ იძლევა გადაცემათა ამჟამინდელი შეფასების საშუალებას.

აქედან გამომდინარე, ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა შეფასების უკვე საკუთარი დოკუმენტი,  http://1tv.ge/theme/uploads/file2017.pdf , რომელიც გადაცემების შეფასებაში მხოლოდ ორ ფაქტორს – ისევ რეიტინგებს, და ფასს ითვალისწინებს (მართალი გითხრათ, ფასის რამე ბმა რეიტინგთან – ვერ დავინახე). მათემატიკური შეფასება არსებულ გადაცემებს ე.წ. ორი სიგმას კანონის (ცენტრალური ზღვრული თეორემის) თანახმად, ყოფს სამ ჯგუფად:

1) ისინი, რომელთა რეიტინგი არხის საშუალო რეიტინგზე მეტია  – ლიდერი, “გამწევი” გადაცემები (10 გადაცემა, რომელიც შენარჩუნდება),

2) ისინი, რომელთა რეიტინგი დაახლოებით არხის საშუალო რეიტინგის ტოლია (4), რომლებიც შეიძლება ასევე დარჩეს ბადეში (თუმცა, არაა ნათელი – რა პირობით) და

3) ისინი, რომლებიც, მათივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, არხის რეიტინგს უკან ექაჩებიან (14), და ამიტომ, მათ დახურვის განაჩენი გამოუტანეს…

გარკვეულწილად, შეიძლება ითქვას, რომ მენეჯმენტმა არ გაითვალისწინა სამეურვეო საბჭოს რეკომენდაცია და მაინც, ძირითადად, რეიტინგებზე დაამყარა გადაცემების შეფასება. მაგრამ, როგორც ვატყობ, მათ ვერც წარმოუდგენიათ რეფორმის დასაწყებად ისეთი ინდიკატორების სამოქმედოდ მიღება, რომელთა დანერგვას და მიღებას ძალიან ხანგრძლივი დრო სჭირდება.

თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ამ ცხრილის წითელ ზონაში ბევრი საკმაოდ ცნობილი, და ბევრი მედიაექსპერტისა თუ ცნობადი სახის მიერ მოწონებული გადაცემები (მათ შორის, “რეალური სივრცე” და თავად „წითელი ზონაც“) მოხვდა, და აგრეთვე იმას, რომ რეფორმის პირველი პროექტისაგან განსხვავებით, მენეჯმენტი უკვე ლაპარაკობს არა გადაცემების „შეჩერებაზე“, არამედ – „დახურვაზე“, გასაგებია, რომ აღმასრულებელი საბჭოს ამ გეგმას საზოგადოების სოციალურად აქტიური ფენებისაგან, და თავად თანამშრომელთა ნაწილისაგან, ალბათ, საკმაო წინააღმდეგობა შეხვდება. და სამეურვეო საბჭოსთვისაც არ იქნება ადვილი გადაწყვეტილების მიღება. მე თვითონაც არ დამიმალავს წითელ ნაწილში მოხვედრილ რიგ გადაცემათა მიმართ მხარდაჭერა, მაგრამ ისიც კარგად უნდა გავიგოთ, რომ არ შეიძლება სუბიექტური „მე მომწონს“ გადაწყვეტილებათა საფუძვლად ვაქციოთ.  კარგია, რომ ვასილ მაღლაფერიძე ვასილ კეჟერაძის მსგავს პერსონალურ ფიქსატორს არ გვთავაზობს. თუმცა, იმასაც გავიმეორებ, რაც უკვე მრავალჯერ ვთქვი, – მარტო რეიტინგი არ შეიძლება იყოს კარგი ინსტრუმენტი, როცა საქმე საზოგადოებრივ მაუწყებელს და მის განსაკუთრებულ როლს და ამოცანებს ეხება. მაგრამ ისიც აშკარაა, რომ წლიურად 41 მილიონის ხარჯვა ჩვენი გადასახადებიდან, თუ საზოგადოების მხოლოდ 1.85% (ან თუნდაც 3.5%) გიყურებს, ძალიან დიდი ფუფუნებაა. მით უფრო, როცა რეკლამის განთავსებაც არ შეგიძლია და ფაქტიურად, განსაკუთრებით არაპოპულარული გადაცემების დახურვა სახსრების ეკონომიის ლამის ერთადერთი საშუალებაა 😦

=======

„გვეშველება რამე?“

მე მაინც მგონია, რომ ბურთი ახლა სამეურვეო საბჭოს მინდორშია… თუ მათ (ჩემგან განსხვავებით) აქვთ  განსხვავებული ხედვა იმაზე, როგორ შეიძლება ხარისხიც, ზეგავლენაც, ეფექტურობაც და ეკონომიურობაც ახლავე (ახლო მომავალში!) შეფასდეს, მაშინ იქნებ მიაწოდონ მენეჯმენტს ზუსტი ხედვები თვლადი და ობიექტური ინდიკატორების შესახებ, ან – ერთად შეიმუშაონ ეს ინდიკატორები, რომლებიც უახლოეს მომავალში იქნება ხელმისაწვდომი.

ხოლო თუ სამეურვეო საბჭო დარწმუნებულია, რომ ძირითადად რეიტინგებზე დაფუძნებული სისტემით გადაცემების გაცხრილვა მიუღებელია, და აჯობებს, მაუწყებლის პროგრამების ჩამონათვალში ამჟამად არც არაფერი შეიცვალოს, ხოლო მენჯმენტმა მათ მიერ მომზადებული ოთხკატეგორიანი სტრატეგიული შეფასების სისტემა (ოთხკუთხედი) უნდა დახვეწოს და მოამზადოს შორეული მომავლისთვის, მაშინ ისიც ღიად და გარკვეულად უნდა ითქვას, რომ მაუწყებლის ბადეში ამჟამად არც არაფერი იცვლება, ყველა გადაცემა ეთერში რჩება, ვმუშაობთ კრიტერიუმებისთვის ინდიკატორების სისტემის დახვეწაზე, და რომ ველოდებით რეფორმის პროცესის დაწყებას სადღაც 2-3 წლის შემდეგ.

რამდენად მისაღები იქნება ან პირველი, ან მეორე ვარიანტი მენეჯერული გუნდისათვის, ან საზოგადოებისათვის, – არ ვიცი.

მაგრამ დაჟეჟილს გატეხილი სჯობია – ეს გაურკვევლობა ნამდვილად ძალიან ცუდად მოქმედებს როგორც საზოგადოებრივი მაუწყებლის თანამშრომლებზე, ასევე ზოგადად საზოგადოებაზე, და რაც უფრო მალე იქნება გარკვეულობა – რას უნდა ელოდონ ჟურნალისტები და საზოგადოება ამ პროცესისაგან, მით უკეთესი იქნება ყველასთვის…

 

P.S არის სხვა რიგი მნიშვნელოვანი კონკრეტული საკითხები – მაგალითად, თუ იქნა გათვალისწინებული რეიტინგებში გადაცემის გადახვევის (რამდენადაც ვიცი, კი) და განსხვავებულ დროში ნახვის მაჩვენებლები, ან – ინტერნეტ-რესურსებში ნახვის მაჩვენებელები (არა მგონია). რამდენად სწორია, რომ გადაცემები არ დაჯგუფდა ხასიათის მიხედვით და პოლიტიკური, გასართობი და შემეცნებითი გადაცემების რეიტინგები ერთ ცხრილში დაჯამდა. რამდენად გამართულია და კონკურენტულობის მაქსიმალურად განმაპირობებელი საზმაუს გადაცემათა არსებული ბადე… მაგრამ ეს მაინც ცალკეული (თუმცა, მნიშვნელოვანი!) ნიუანსებია და არ ცვლის კარდინალურ კითხვას: როდის იწყება რეფორმა, რის ხარჯზე დაიზოგება საჭირო თანხები და როდიდან იწყება და რამდენხანს გასტანს ეფექტურობის, ხარისხის და ზეგავლენის ინდიკატორების მოგროვების პროცესი, თუკი რეფორმის დაწყება ამ უკანასკნელთა დასრულების შემდგომ გადაგვაქვს.

Advertisements

არჩევნები 2016 – ასპექტები: 2. სოციოლოგიური კვლევები და ეგზიტპოლები


2016 წლის არჩევნების ერთ-ერთი მთავარ ნიშნად დარჩება თავისებური ბატალიები სოციოლოგიურ-სტატისტიკურ კვლევათა ავტორებს, დამკვეთებსა და მხარდამჭერებს შორის, რომელთაც, სამწუხაროდ, არა იმდენად მოსახლეობის განწყობათა სტატისტიკური შესწავლა მოახდინეს, რამდენადაც, სავარაუდოდ, მოსახლეობის განწყობების შესაძლო მოდელირება ან – ამ მოდელირების პრევენცია ჰქონდათ მიზნად.

ფრონტი რუსთავი2-მა გახსნა, რომელმაც მსოფლიოში საკმაოდ ცნობილი გერმანული კომპანია GFK დაიქირავა. რუსთავი2-ის დირექციის მიერ ყურადღება მახვილდებოდა იმ ფაქტზე, რომ წინა საპრეზიდენტო და ადგლობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მათ მიერ შერჩეულმა ამ კომპანიამ ცესკოს შედეგებთან მიახლოებული მაჩვენებლების პროგნოზირება გააკეთა ეგზიტ-პოლში. თუმცა არც ექსპერტებს და არც მოსახლეობას არ გამოპარვია ის ფაქტი, რომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სწორედ GFK-მ, რომელიც მაშინ საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ იქნა მოწვეული ეგზიტ-პოლის ჩასატარებლად, რეალობისაგან მეტად  (22%-ით!)  აცდენილი შედეგი დადო, როცა ქართულ ოცნებას და ნაცმოძრაობას თანაბარი – 33%-33% პროცენტიანი შედეგი დაუწერა, რაც ცესკოს საბოლოო შედეგისაგან არა დასაშვები 2-3%-ით, არამედ ლამის 15%-ით აღმოჩნდა განსხვავებული.

ძველი ლაფსუსის გამართლება რუსთავი2-ის გენერალურმა დირექტორმა ნიკა გვარამიამ საზოგადოებრივი მაუწყებლის მაშინდელ დირექციას (გია ჭანტურიას) გადააბრალა, იმათ ვერ გაიგეს და შედეგები ისე გამოაცხადეს, რომ ეგზიტ-პოლში მონაწილეობაზე უარისმთქმელთა რაოდენობა არ გამოაკლესო. ეს “ახსნა-განმარტება“ უბრალოდ სასაცილოა, რადგან ჯერ ერთი შალვა რამიშვილმა მალევე მოიპოვა 2012 წლის კადრები, სადაც სწორედ GFK-ის წარმომადგენელმა (და არა გია ჭანტურიამ) გამოაცხადა ეგზიტ-პოლის ზემოთდასახელებული შედეგები. თანაც, როგორც არ უნდა დათვალო – გინდათ, უარისმთქმელთა გათვალისწინებით, ან მათ გარეშე, თუ ორ პარტიას ზუსტად თანაბარი შედეგი (33%-33%) ჰქონდა, ეს შედეგები, კვლევაში მონაწილეობაზე უარისმთქმელთა გაბათილებით კი მოიმატებდა, მაგრამ  სიმეტრიულად – 47%-47%-მდე მოიმატებდა, ხოლო ორ პარტიას შორის ცესკოს მიერ დაფიქსირებული 15%-იანი განსხვავება ჰაერიდან ვერაფრით გაჩნდებოდა! ნიკა გვარამია კია ცნობილი, როგორც ნიჭიერი, მაგრამ ეგრეთ დაბოლებას ჩვენ „არ ვჭამთ“! D:D

უფრო საინტერესო კი ის იყო, რომ რუსთავი2-მა ცოცხალი თავით არ მოინდომა იმის გამხელა, გერმანულ კომპანიას ვინ უტარებდა ადგილზე საველე სამუშაოებს. საბედნიეროდ, GFK-მ თავად არ ისურვა ზედმეტი კუკუდამალობანას თამაში და გულახდილად აღიარა, რომ ეს კომპანია ნაცმოძრაობის დეპუტატის და დეპუტატობის კანდიდატის, ცესკოს ყოფილი თავმჯდომარის – ლევან თარხნიშვილის მიერ დაფუძნებული და მისი მეუღლის – ანი თარხნიშვილის მიერ დღემდე მართული კომპანია BCG იყო. ამან, რა თქმა უნდა კიდევ უფრო გააძლიერა ეჭვები, რომ GFK-ის მიერ ჩატარებულ კვლევებსა და ეგზიტ-პოლებს საზოგადოებისათვის რეალობის მოდელირების ფუნქცია უფრო შეიძლებოდა ჰქონოდა, ვიდრე რეალობის დადგენა. ამის გამჟღავნების შემდეგ, ნიჭიერთა და საზრიანთა კლუბის კიდევ ერთმა წევრმა და ნაცმოძრაობის დეპუტატობის კანდიდატმა, სერგი კაპანაძემ ასეთი ფანტასმაგორიული ახსნა შემოგვთავაზა: ის კი არაა მთავარი, საველე სამუშაოებს ვინ ატარებსო (თარხნიშვილის ცოლი, თუ რომელი კამპანიაო)! და არც იმას აქვს დიდი მნიშვნელობა – სამუშაოთა მთავარი შემსრულებელი GFK იქნებოდა, თუ ვინმე სხვაო! მთავარი – დამკვეთიაო!!  ანუ, კვლევის ხარისხის გარანტიისთვის რუსთავი2 ყოფილა მთავარი და უმთავრესი ფაქტორი – შეუცდომლობის ვარსკვლავი და სისპეტაკის აპოთეოზი! ამაზე კომენტარს ვერ გავაკეთებ, „ნიჭი“ არ მეყოფა! 🙂

სამწუხაროდ, არც იმედის მიერ დაქირავებული კომპანიის JPM-ისა და მის მიერ საველე სამუშაოებისათვის შერჩეულ GORBI-ის კვლევების მიმართ არსებობდა საზოგადოებაში მაღალი ნდობის ფაქტორი. JPM ნამდვილად არ მიეკუთვნება მსოფლიოში ანალოგიური კვლევების გრანდებს, ხოლო GORBI-ის ნაცმოძრაობასთან დაახლოებული წრეები მის მიერ პოლიტოლოგიური კვლევების სიმცირეს უწუნებდნენ. აღნიშნული ეჭვები გააძლიერა პირველი კვლევის პრეზენტაციის დროს დაშვებულმა რამდენიმე ტექნიკურმა უზუსტობამ, მაგალითად იმან, რომ კვლევის პროცენტების ჯამმა არა 100%, არამედ 101% შეადგინა. ზოგიერთი სოციოლოგი იმასაც კითხვის ქვეშ აყენებდა, რომ განსხვავებით NDI/CRRC და IRI/IPM  კვლევებისაგან, JPM-ის კვლევებში ქართული ოცნების უპირატესობა ნაცმოძრაობისაგან არა 2-3%-ით გამოხატებოდა, არამედ ორმაგი, ხოლო ოქტომბერში კი – კიდევ უფრო მაღალიც – კი იყო. ამას ემატებოდა ისიც, რომ ყველა კვლევის თანახმად, ამომრჩეველთა მინიმუმ 1/3-ს მაინც არ ჰქოპნდა ბოლო დღეებამდე არ ჰქონდა გაკეთებული არჩევანი, ან – არ აპირებდა მის გამხელას.

საბოლოო ჯამში, შეიძლება ითქვას, რომ არცერთი გამოკითხვის პროგნოზი, თანაც არც არჩევნების დღეს ჩატარებული ეგზიტ-პოლებიც კი, არ გამართლდა. მათ შორის ის ეგზიტ-პოლიც, რომელიც 4 ტელეკომპანიის (იმედი, GDS, მაესტრო, საზოგადოებრივი მაუწყებელი) დაკვეთით მსოფლიოში ერთ-ერთმა ყველაზე ავტორიტეტულმა კომპანიამ TNS-მა ჩაატარა (ისევ იმავე GORBI-სთან ერთად).

არ დადასტურდა GFK-ის (ისევე როგორც NDI და IRI) კვლევებზე დაყრდნობილი მოლოდინები იმაზე, რომ ნაცმოძრაობასა და ქართულ ოცნებას შორის სხვაობა მინიმალური იქნებოდა – ეს სხვაობა 21%-ს აჭარბებს! ისევე როგორც არ დადასტურდა TNS-ის ეგზიტ-პოლის პროგნოზი იმის თაობაზე, რომ ქართული ოცნება 2.5-ჯერ და მეტად უფრო მაღალ შედეგს დადებდა, ვიდრე ნაცმოძრაობა (ეს სხვაობა 1.8-ჯერ მეტი იყო მხოლოდ). ახლა, ორივე ამ კომპანიის ხელმძღვანელობას ასახსნელი ექნება, როგორ მოხდა, რომ ეგზიტპოლების 1-2%-იანი სავარაუდო ცდომილების ნაცვლად ეს ცდომილება ლამის ორმაგი ციფრებითაა გამოხატული. სწორედ ამიტომ ვიყავი იმის წინააღმდეგი, რომ საზოგადოების გადასახადებით დაფინანსებულ საზოგადოებრივ მაუწყებელს ამ ოთხეულში მონაწილეობა მიეღო.

და მაინც, თუ ციფრებს კარგად დავაკვირდებით და გარკვეულ ანალიზს მოვახდენთ, შეიძლება საკმაოდ საინტერესო დასკვნების გაკეთება იმაზე, სად იყო უფრო მეტი და უფრო ნაკლები სიზუსტე თუ ტენდენციურობა. და, რაც მთავარია – აწი რა ვქნათ – საბოლოოდ დავასაფლაოთ ეგზომ დისკრედიტირებული სოციოლოგიური კვლევები, თუ უბრალოდ, ის გავასწოროთ, რაც გასასწორებელია და რასაც, სამწუხაროდ  ჯიუტად ეწინააღმდეგება ჩვენს ქვეყანაში ლამის ყველა – შინაურიც და უცხოელიც… – როგორ აღვადგინოთ სოციოლოგიური კვლლვების სიზუსტეც და მათდამი საზოგადოების ნდობაც.

======

პირველ რიგში, უნდა გვახსოვდეს, რომ მიუხედავად დიდი მსგავსებისა, არჩევნებამდე ჩატარებულ სოციოლოგიურ კვლევებსა და ეგზიტ-პოლებს შორის არსებობს საკმაოდ მნიშვნელოვანი სხვაობა: დროში, ველში, გამოკითხულთა რაოდენობაში, დათვლის შემდეგ ექსტრაპოლირების მეთოდებში და ა.შ. რაც მთავარი – კვლევას ატარებ მაშინ, როცა ხმა ჯერ არ მიუცია ამომრჩეველს. ხოლო ეგზიტ-პოლს – უკვე ბიულეტენის ურნაში ჩაგდების შემდეგ (თუმცა ეს სულაც არაა გარანტია, რომ ამომრჩეველი თავის არჩევანს პირუთვნელად გაგიმხელს). და მაინც ამ განსხვავებებზე, მირჩევნია, პროფესიონალებმა ისაუბრონ.

მე კი მოკლედ გეტყვით –

ა) მთავარი პრობლემა სწორედ სოციოლოგიურ კვლევებში იყო!

ბ) ეგზიტ-პოლების მაღალი ცდომილების პრობლემა (ნაწილობრივ მაინც) ძალიან იოლად ახსნადი მგონია.

გ) ეგზიტ-პოლებზე, დროებით, აჯობებს, უარი ვთქვათ – არაფერს მაგით არ წავაგებთ, გარდა იმისა, რომ ცოტა მეტ ხანს მოგვიწევს ცესკოს დაველოდოთ! თუ ცესკოს კონტროლი გვსურს, აჯობებს, პარალელური დათვლის არსებული გამოცდილება გავაგრძელოთ.

დ) ხოლო სოციოლოგიურ კვლევებში კი მოგვიწევს იძულებითი ღონისძიებები გავატაროთ და “ცეცხლით და მახვილით ამოვშანთოთ” 🙂  როგორც არაპროფესიონალიზმი, ასევე და უფრო მეტადაც კი – იქ გამეფებული პოლიტიკურად მოტივირებული გაყალბება, რომლის მთავარი არეალი ის მგონია, სადაც უცხოური კომპანიები შეგნებულად არ შედიან, რათა არც თავი დაიღალონ და არც რეპუტაცია შეიბღალონ – კვლევების ველი. სწორედ ველშია ძაღლის კუდები დამარხული!

====

წარმოგიდგენთ 4 ცხრილს, სადაც GFK-ის და JPM-ის 2-2 კვლევაა ასახული. საბედნიეროდ, ეს კვლევები თითქმის დაემთხვა დროში, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია:

gfk-1-aug

jpm-1-sept-geo

gfk-2-oct

jpm-2-oct-geo

როგორც თავად ხედავთ, კვლევების შედეგები (4-ვე მათგანში!) მკვეთრად აცდენილია არჩევნების საბოლოო შედეგებს. თავისთავად ეს ფაქტი გასაოცარი არ არის ორი რამის გამო – ჯერ ერთი, ეს კვლევები არჩევნებამდე 1-2 თვით ადრე ჩატარდა და თეორიულად შეიძლებოდა, რომ ამომრჩევლების განწყობებში უკვე შემდგომ სერიოზული ცვლილებები მომხდარიყო. წინა საპარლამენტო არჩევნების დროს NDI-ის  და IRI-ის კვლევების ავტორებმა და თანამონაწილეებმა სწორედ ახსნეს კატასტროფული ცდომილება, რომ მათ კვლევებსა და არჩევნებს შორის საკმაო დრო და ძალიან მნიშვნელოვანი მოვლენები (მაგ. ციხის კადრების გასაჯაროვება) იყო მოქცეული.

მეორე შესაძლო მიზეზი კი არის ამომრჩეველთა დიდი რაოდენობა, (29-41%), რომელიც თავის არჩევანს არ ამხელდა, ან გამოკითხვის ჯერაც არ ჰქონდა გადაწყვეტილი. ეს ფაქტორი 2012 წელსაც ძალიან სერიოზულ როლს თამაშობდა, მაშინ დაშინების და ავტორიტარული რეჟიმის მხრიდან მოსალდნელი რისკების გამო, ხოლო ამჟამად,  სავარაუდოდ, ამომრჩევლის ბოლო მომენტამდე მოცდით შეიძლებოდა ყოფილიყო უფრო მეტად განპირობებული.

თუ დავაკვირდებით 6 პირველ ადგილზე გასული პარტიებთან მიმართებაში ე.წ. ჯამურ ცდომილებას, ნიშანდობლივია, რომ 4-ვე კვლევა საკმაოდ აცდენილიცაა და პრაქტიკულად უმნიშვნელოდ განსხვავდება ერთმანეთისაგან (28-33%). მაგრამ გაცილებით საინტერესოა ორ პირველ ადგილზე გასული ლიდერების მაჩვენებლების ცდომილების შედარება ცესკოს საბოლოო შედეგებთან. თანაც ამ შემთხვევაში მათემატიკური შეკრების ნაცვლად გადავწყვიტე ერთმიმართული ცდომილებები ერთმანეთისათვის გამომეკლო, ხოლო საპირისპიროდ მიმართული – პირიქით, შემეკრიბა, ცდომილების “ტენდენციურობის” დასადგენად. და აი, რატომ:

თუ, მაგალითად, ერთსადაიმავე კლასში ორ სხვადასხვა მასწავლებელს ჩაატარებინებთ გამოცდას, შეიძლება აღმოჩნდეს, რომ ერთი მათგანი ყველა მოსწავლეს უფრო ლოიალურად და რბილად გამოცდის და უფრო მაღალ ნიშნებს დაწერს, ხოლო მეორე –  პირიქით, უფრო  მკაცრად მოეკიდება ყველას და ნიშნებიც უფრო დაბალი იქნება!  მაგრამ თუ  მოხდება, რომ რომელიმე მასწავლებელი მოსწავლეთა ერთ ჯგუფს გაცილებით რბილად გამოცდის, ხოლო დანარჩენებს – პირიქით – უფრო მკაცრად, უნდა ვივარაუდოთ, რომ იგი ობიექტური არ არის და მის ამ მიკერძოებას რაღაც მიზეზი აქვს (საქართველოს სინამდვილეში, უხშირესად, ეს ნეპოტიზმი იქნება, ალბათ).

ამის ანალოგიურად, თუ გამყიდველს ასაწონი საქონლის წონაც და ფასიც ხშირად ეშლება, შეიძლება ვიფიქროთ, რომ სასწორის და კალკულატორის გამოყენება არ იცის. მაგრამ თუ მუდმივად წონაში აკლებს და ფასს კი ყოველთვის უმატებს, აქ უკვე სულ სხვა ამბავთან გვაქვს საქმე და გამყიდველი იქნებ იმაზე „ჭკვიანიც“ აღმოჩნდეს, ვიდრე სრული შეუცდომლობის შემთხვევაში იქნებოდა. ანუ, მოდით, დავფიქრდეთ იმაზე, როდის და როგორ შეიძლება ცდომილება იყოს სიმეტრიული ანუ ნაკლებტნდენციური და როდის და როგორ – მიკერძოებული.

თუ დავაკვირდებით, GFK-ის ორივე კვლევაში ლიდერებს შორის ცდომილება თანაბარზომიერად არ იყო გადახრილი მეტობისკენ, ან ნაკლებობისაკენ. ამ კვლევებში ქართული ოცნების მაჩვენებელი ორივეჯერ გაცილებით უფრო აცდენილი აღმოჩნდა, ვიდრე ნაციონალური მოძრაობის მაჩვენებელი. რის გამოც პარტიების ცდომილებათა ვექტორული ჯამი ძალიან მაღალი იყო: 19.8% (12.7%+7.1%) და 22.1% (23.2%-2.1%).

პრაქტიკულად იმავე პერიოდებში JPM-ის მიერ ჩატარებული კვლევა კი სულ სხვა სურათს იძლეოდა: ლიდერი პარტიების  ცდომილებათა სხვაობა ძალიან უმნიშვნელო იყო – აგვისტოში მხოლოდ 5.5% (16.6%-11.1%), ხოლო ოქტომბერში სულაც – მხოლოდ 1.5% (14.1% -12.6%), რაც GFK ანალოგიურ მაჩვენებლებთან შედარებით პირველ შემთხვევაში  3.8-ჯერ ნაკლები იყო, ხოლო მეორე შემთხვევაში – სულაც 14.7-ჯერ უფრო ნაკლები:

2012-polls-difference-geo

აქედან რა დასკვნა უნდა გამოვიტანოთ?

ის რომ გაცილებით უფრო ნაკლებგამოცდილმა JPM-მა შეუდარებლად უკეთ – 4-15-ჯერ უფრო ზუსტად და/ან ობიექტურად – ჩაატარა კვლევა?

თეორიულად ესეც არაა გამორიცხული! თუმცა არა მგონია, ამ დასკვნის საფუძველი გვქონდეს. ჯერ ერთი ჯამური ცდომილების მაღალი მაჩვენებელი არ გვაძლევს საშუალებას სიზუსტეზე სერიოზულად ვისაუბროთ. საქმე მე მგონი, ველშია და ამის დადასტურების საფუძველს იძლევა ეგზიტ-პოლების შედეგების ანალოგიური შედარება:

2016_exitpolls-gfk_geo

2016_exitpolls-jpm_geo2016-exit-polls-difference_geo

 

როგორც ვხედავთ, მიუხედავად იმისა, რომ ცდომილებები აქაც სერიოზული იყო, თავად ცდომილებების სხვაობები პრაქტიკულად არ განსხვავდებოდა! ანუ, TNS (რომელიც გაცილებით უფრო გამოცდილია, ვიდრე JPM) ვერაფრით დაიკვეხნიდა GFK-ის ეგზიტ-პოლთან შედარებით. თუ GFK-ის კვლევაში ქართულ ოცნებას „დააკლდა“ თითქმის 9%, ხოლო ნაცმოძრაობას „მოემატა“ ლამის 5%, TNS-ის კვლევაში, პირიქით, ოცნების მაჩვენებელი იყო თითქმის 5%-ით მაღალი, ხოლო ნაცმოძრაობისა – -ლამის 8%-ით დაბალი, ვიდრე ცესკოს შედეგებში! შედეგი კი ისაა, რომ ორივე ეს ეგზიტ-პოლი ზუსტად თანაბრად აცდენილი აღმოჩნდა, ან უფრო ზუსტად – თანაბრად ტენდენციურიც!

ცდომილებათა ზემოთმოყვანილი დისონანსის (კვლევების დროს) და უნისონის (ეგზიტპოლების დროს) ახსნა მე მგონი შემდეგია: – საქმე ველშია!

კვლევების დროს GFK-ის კვლევის ველი გაცილებით მკვეთრად გაჯერებული შეიძლება იყოს ნაცმოძრაობის ამომრჩევლით, მაშინ როცა JPM-ის ველი, ალბათ, უფრო თანაბარია. ამის გამო, GFK ველში გაკეთებული „არჩევანი“ 4-15-ჯერ უფრო გადახრილია ერთ მხარეს (და გასაგებია, რომელ მხარესაც!), ვიდრე JPM-ის ველში იმავე პერიოდებში დაფიქსირებული არჩევანი. განსაკუთრებით ეს აშკარაა არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე გამოქვეყნებულ კვლევაში: – მართალია, ორივე მთავარ სუბიექტს ცდომილების გაცილებით დაბალი მაჩვენებელი დაუფიქსირდა (გასაგებიცაა – უკვე უფრო მეტი ადამიანია მზად არჩევნის გასაკეთებლად), ვიდრე შემდეგ ცესკოს საარჩევნო ურნებში, სამაგიეროდ, ეს ძალიან სიმეტრიული (ანუ – ნაკლებტენდენციური) გადახრა იყო.

ეგზიტ-პოლის დროს ველი უფრო დიდიცაა და მისი მოდელირებაც გაცილებით რთულია. თუმცა, ის, რომ ამ შემთხვეევაშიც GFK/BCG-ის ეგზიტ-პოლში მონაწილე პირების არჩევანი უფრო ნაცმოძრაობის სასარგებლოდ იყო, ხოლო TNS/GORBI-ის ეგზიტ-პოლში – ოცნების სასარგებლოდ, ეს ამომრჩეველთა განწყობითი არჩევითობით შეიძლება აიხსნას: შესაძლებელია ოცნების ამომრჩევლები, რომლებმაც ბევრჯერ მოისმინეს იმის შესახებ, რა არაობიექტურია GFK კვლევა, ნაკლებად იყვნენ განწყობილნი მისულიყვნენ ამ კომპანიისა  და რუსთავი2-ის სიმბოლიკით გაწყობილ ყუთებთან, და პირიქით, – ნაცმოძრაობის ამომრჩევლები – სულაც არ აპირებდნენ TNS-ის კვლევაში მონაწილეობის მიღებას. ანუ, განწყობის გამო ე.წ. “ბუნებრივი გადარჩევა” მოხდა და ორივე კვლევა ტენდენციური აღმოჩნდა – ორივემ მათდამი ლოიალური ამომრჩევლების არჩევანი გვიჩვენა და არა – მთელი საზოგადოებისა…

ამერიკაში 6-7 კომპანია ატარებს არჩევნების დროს გამოკითხვებსაც და ეგზიტ-პოლებსაც. ზოგ მათგანს თავისი პარტიული პრეფერენცია ასე თუ ისე, შეიძლება ეტყობოდეს, მაგრამ ამერიკელი ამომრჩეველი არ ირჩევს „თავისი“ და „მოწინააღმდეგე“ პარტიის ეგზიტ-პოლებს და სწორედ ამიტომაც მათ შედეგებს შორის განსხვავება უმნიშვნელოა. და ოფიციალურ შედეგებთანაც ყველა საკმაოდ ახლოს არის.

ამიტომ, სანამ ჩვენი ეგზიტ-პოლების ჩამტარებელი კომპანიებიც ისეთივე ნეიტრალურები არ იქნებიან, როგორც ამერიკაში, ხოლო ჩვენებური ამომრჩეველი – ისეთივე მიუკერძოებელი იმ საკითხში, რომელი კომპანიის ეგზიტ-პოლში მიიღოს მონაწილეობა, ეგზიტ-პოლების ჩატარება დროის და ფულის ფუჭი კარგვაა. მოვიცადოთ არჩევნების შემდგომ დილამდე და ჯერ პარალელური დათვლის შედეგები მოგვცემს ძალიან ზუსტ სურათს (ამისათვის ISFED-ის მრავალწლიანი გამოცდილებაც კმარა), ხოლო შემდეგ 24 საათში უკვე ცესკოს შედეგებიც გვეცოდინება.

აი, რაც შეეხება სოციოლოგიურ კვლევებს, ისინი აუცილებლად უნდა გადავარჩინოთ საზოგადოებაში ამჟამად მათ მიმართ გაბატონებული სკეფსისისა და ირონიული უარყოფისაგან. სოციოლოგია მეცნიერებაა და ჩვენ უნდა შევძლოთ ამ მეცნიერების აღორძინება და ნდობის დაბრუნება. ამისათვის გამოკვლევები სხვადასხვა საკითხზე უნდა ვატაროთ ხოლმე (არა მხოლოდ პოლიტიკაზე). უნდა გამოვარჩიოთ იმ კომპანიები და ის პროფესიონალები, რომელთა რეპუტაცია მათი შედეგებით არის გამყარებული და პირიქით… ასევე, ვფიქრობ, აუცილებელია ის, რაც ამ დარგის ერთ ჭკვიან პროფესიონალს ჯერ კიდევ 1 წლის წინ ვურჩიე – ველის და მეთოდოლოგიის მაქსიმალური გახსნა და რამდენიმე ორგანიზაციის მიერ ერთდროული პარალელური კვლევების ჩატარება! სწორედ 1 კვირის წინ წავიკითხე, რომ იგი ახლა თავად ითხოვს იმას, რაზედაც 1 წლის წინ უარი არ მითხრა, მაგრამ საერთოდ აღარც გამომპასუხებია. რას ვიზამთ –  სჯობს გვიან, ვიდრე არასდროს…

 


საზოგადოებრივი მაუწყებლის კონცეფციის მონახაზის შესახებ (ზვიად კირტავა / სოლომონ თერნალელი)


მეგობრებო, ზოგიერთმა თქვენთაგანმა ალბათ იცის, რომ მონაწილეობას ვიღებ საზოგადოებრივი მაუწყებლის საბჭოს არჩევნებში.

მადლობელი ვარ სამეურვეო საბჭოს საკონკურსო კომისიისა, რომ მათ ჩემი მოკრძალებული ღვაწლი, დოკუმენტები და გამოსვლა დადებითად შეაფასეს და როგორც ახლახანს გავიგე, 27 შერჩეულ პიროვნებაში ჩემი გვარიც არის!

მართლაც დიდ წარმატებად მიმაჩნია ეს, თუ გავითვალისწინებთ, რამდენი ღირსეული პიროვნება იღებდა მონაწილეობას ამ კონკურსში! ახლა საბოლოო სიტყვა პარლამენტზეა, რომელიც კომისიის 9 წევრს შეარჩევს…

აქვე მინდა გითხრათ, რომ ძალიან გვიან – ფაქტიურად საკონკურსო დოკუმენტების ბოლოს დღეს – 12 დეკემბრის ნაშუადღევს გადავწყვიტე მონაწილეობის მიღება და სტუდენტების და რეზიდენტების გადამკიდე მხოლოდ 4 საათზე მოვხვდი კომპიუტერთან, ამიტომ ძალიან ცოტა დრო მქონდა, რომ ან ჩემი ქართული CV მომეყვანა წესრიგში და ან – კონცეფცია მომემზადებინა, უბრალოდ სიჩქარეში 16 პუნქტი ჩამოვწერე და კონკურსის ვადამდე 11 წუთით ადრე მოვასწარი ამ და მობილურზე გადაღებული დოკუმენტების (დიპლომები, შრომის წიგნაკი…) გაგზავნა პარლამენტის ელ-ფოსტაზე.

მერე, რომ ჩავუჯექი, გაცილებით ნორმალურად დავწერე კონცეფციის მონახაზი, მაგრამ სამწუხაროდ, მისი სრულყოფილად წარდგენის შანსი 5-7 წუთიან პრეზენტაციაზე არარეალური იყო. თუმცა ნაწილობრივ, კითხვებზე პასუხის დროსაც მომეცა ამის შანსი… არ ვიცი, როგორ დამთავრდება ეს კონკურსი, ჩემთვის ამ 27 არჩეულში მოხვედრაც წარმატებაა, მაგრამ მინდა, რომ თქვენც გაგიზიაროთ ის, რას ვფიქრობ საზოგადოებრივი მაუწყებლის გაუმჯობესების და ჩვენი საზოგადოების განვითარების საჭირბოროტო საკითხებზე – ერთი არატელეპროფესიონალი მოქალაქე…

====================================

გამოგიტყდებით, რომ სერიოზულად არ მიფიქრია განაცხადის შემოტანა – 12 დეკემბრამდე, როცა საბჭოს შემრჩევი კომისიის შემადგენლობა გავიგე. მაგრამ კომისიის შემადგენლობამ მაფიქრებინა, რომ არჩევანი წინა წლებისაგან განსხვავებით ახლა ნამდვილად გაცილებით სამართლიანი იქნება. ეტყობა, ბევრმა სხვამაც ასე იფიქრა, რადგან ასეთი კონკურსი – 7:1-ზე – მას მერე არ მახსოვს, რაც 70-იან წლებში სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტზე ვაბარებდი. 🙂

აღარ დავიწყებ სათითაოდ იმ აქსიომების გამეორებას, რაც უკვე დავწერე კონცენფციის იმ პირველ ვერსიაში – 16 პუნქტისაგან რომ შედგება, და რომელიც საბუთების გაგზავნამდე დარჩენილ ცაიტნოტში სულ რაღაც 40 წუთში დავწერე. ამ პუნქტებს, რა თქმა უნდა, არ ვემიჯნები! უბრალოდ, კონცეფციის ფორმა ჩემს დაწრდგენილ დოკუმენტს არ აქვს და ისე სისტემატიზირებული არ არის, როგორც უნდა იყოს…

საერთოდ კი არ ვიცი, რამდენად სწორია თუნდაც ამ ვერსიისათვის, რომელიც უკვე მოგვიანებით შევადგინე და მინდა დღეს წარმოგიდგინოთ, კონცეფციის დარქმევა… ალბათ, უფრო მონახაზია, ან – „ხედვები“…

1) საზოგადოებრივი მაუწყებლის მისია მე ასე მესმის: სიახლე, სიმართლე, ობიექტურობა, ინტერაქტიულობა – საზოგადოების და ქვეყნის სამსახურში

2) ძირითადი ამოცანები ცნობილია – ინფორმირებულობა, განათლება და გართობა…

3) განმასხვავებელი ფაქტორები: თავიდან ვიფიქრე, რომ ამდენი გართობაზეორიენტირებული და მძლავრი ფინანსური რესურსის მქონე კერძო სატელევიზიო არხის პირობებში ეს „გართობა“ სულაც ხომ არ შევატოვოთ მათ ხელში- მეთქი, მაგრამ მერე ვერ „გავწირე“, რადგან გართობის გარეშე ზედმეტად დიდაქტიკური-მენტორული გამოვიდოდა, რეიტინიგის აწევაც გართულდებოდა, და ვიფიქრე, რომ სხვანაირი გართობა უნდა მოვიფიქროთ! და ასე მივედი იქამდე, რომ საზოგადოებრივი არხის პრიორიტეტი უნდა იყოს განსხვავებული, ე.წ. „გემოვნებიანი გართობა“. ხოლო აქედან მივედი საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ ქვაკუთხედამდე:

3ა) საზოგადოებრივი არხის მთავარი ფუნქცია გემოვნებიანობის ხელშეწყობა, საზოგადოების განათლება და უკეთესი გემოვნების ჩამოყალიბება უნდა გახდეს!

კონკრეტულად რას ვგულისხმობ: – ძალიან უცნაური იქნება, რომ შეიკრიბოს სამეურვეო საბჭოში „9 განრისხებული პიროვნება“ და საზოგადოებას დაუწყონ ჭკუის სწავლება… გემოვნების ჩამოყალიბების კურსები გახსნან და სერტიფიკატები ბეჭდონ. მით უფრო, რომ სწორედ „ახალი ადამიანის“ აღზრდის ნეობოლშევიკურ-იმპერატიული სურვილი, ალბათ, მიგვაჩნდა, თქვენც, მეც და მრავალ სხვა კანდიდატსაც წინა ხელისუფლების სერიოზულ შეცდომად.

რა თქმა უნდა, სამეურვეო საბჭო ვერ იქნება პროკრუსტეს სარეცელი საზოგადოების გემოვნებისთვის. მიდგომა უნდა იყოს კარდინალურად განსხვავებული. საზ. მაუწყებელმა საზოგადოებას უნდა შესთავაზოს არენა სამოქალაქო დებატებისათვის სწორედ ამ მაღალი (ან, მინიმუმ – უკეთესი) გემოვნების ჩამოსაყალიბებლად!

3ბ) მეორე ქვაკუთხედი – საზოგადოების აქტიურობის წახალისება, დისპუტები/დებატები და ინტერაქტიულობა, საზოგადოების ფართო ფენების ჩართვა – იმის გამორკვევაშიც – რა და როგორ გვინდა, და მერე – ამ ყველაფრის გაშუქებაშიც… საზოგადოებრივ მაუწყებელი უნდა იყოს – საზოგადოებისათვის და საზოგადოება უნდა წარმოჩნდეს საზოგადოებრივ მაუწყებელში.

სწორედ თოქ-შოუს (თუმცა ეს ტერმინი ძალიან გაუფასურდა) ანუ სამოქალაქო-პროფესიული დისპუტის ტიპის დებატებში, რომელიც სასურველია არხის განახლებული და ფუნქციონალურად თანამედროვე ინტერნეტ-გვერდის და ფეისბუქის აუდიტორიის ჩართვითაც იყოს გამორჩეული, უნდა მოხდეს თანდათანობით ჩვენი დღევანდელი საზოგადოების შემღვრეული რიტორიკის, დისკუსიების ტემბრის დაწმენდა, კამათის გრადუსის დაწევა და სასურველ ნორმამდე მიყვანა… სწორედ ასეთ არენაზე თვალსაჩინოდ და თანდათან უნდა მოხდეს საზოგადოების დარწმუნება – არგუმენტის და მსჯელობის ძალით (და არა დიქტატით და კარნახით!) რა არის სწორი და რა – არასწორი, სად მთავრდება სიმართლე, გამჟღავნდეს – სად არის გულწრფელობა და პროფესიონალიზმი, და სად – ბლეფი და დემაგოგია. და აი ასე მოვახერხებთ თავად სამოქალაქო აქტივობის საშუალებით საკითხების გადაჭრის ინიცირებასაც და თავად ამ სამოქალაქო საზოგადოების აქტივაციასაც. იმედია, გემოვნების გაუმჯობესების წახალისებასაც მოვახერხებთ.

3ბ) მესამე ქვაკუთხედი – რას უნდა შეეხებოდეს დებატები? – ყველაფერს, რაც გვტკივა!

მინდა გითხრათ, რომ ცოცხალი ორგანიზმის ცხოვრებაში ტკივილი საშინელი სტრესული ფაქტორია, მაგრამ ამავდროულად ტკივილი ასრულებს ძალიან მნიშვნელოვან როლს. ის არის არასასიამოვნო, მაგრამ აუცილებელი ინდიკატორი, სიგნალი, რომელიც გვეუბნება, რომ რაღაც არ არის წესრიგში. და მხოლოდ იმ ორგანიზმს ან იმ საზოგადოებას აქვს გადარჩენის სერიოზული შანსი, ვინც ამ სიგნალს დროულად და სწორად აფასებს და სათანადო ყურადრებას აქცევს.

ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ამ პროფესიულ-სამოქალაქო ტიპის დებატები შეეხოს ყველაფერს, რაც გვტკივა (ან უნდა გვტკიოდეს!) – დევნილები, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირები, მიუსაფარნი, სკოლის გარეთ დარჩენილი და უდედმამო ბავშვები, სოფლის და მთიანი რეგიონების მაცხოვრებლები, პენსიონერები, მარტოხელა დედები, სხვადასხვა სახის უმცირესობები, უმუშევრები, ავადმყოფები, მიგრანტები, ტრეფიკინგის მსხვერპლნი, სტიგმატიზირებული პირები და ფენები!.. ადამიანები, ვისაც თანადგომა ჭირდება, ვისაც ჩვენი ყურადღება ჭირდება… ხალხი, ბუნება, ეკოლოგია, ისტორია, კულტურა, სოფლის მეურნეობა, ქართული ჯარი, და – ქვეყანა (საიდანაც ხალხი, სამწუხაროდ, დღემდე გარბის!)

ოღონდ ეს არ უნდა იყოს „გადაცემა გადაცემისათვის“, უნდა შევეცადოთ, რომ მათ ჰქონდეთ follow-up, როდესაც ჩვენ შევეცდებით, მსმენელს ვუამბოთ, რა ხდება იმ თემაზე, რაც განვიხილეთ 1, 3 თუ 6 თვის წინ. და ეს სიუჟეტის გამოძახილი უკვე უნდა იყოს სახელისუფლებო პირებისა კომენტარების მოსმენით და იმის განხილვით, რამდენად სწორი იყო ჩვენი მიდგომები და რამდენად თანხვედრილი და დროული – ხელისუფლების ქმედებები… სხვანაირად ჩვენი ინტერესი და ტკივილის თანაგრძნობა მხოლოდ პიარისთვის გამიზნულ ქმედებას დაემსგავსება…

4) კადრები! – მთლიანობაში, კადრების ოპტიმიზაცია არ მიმაჩნია გამოსავლად. უფრო – ტრენინგების მეშვეობით პროფესიული სტანდარტების ამაღლება. და მაინც კარგი იქნებოდა რამდენიმე ახალი სახის – წამყვანების აყვანა შტატში, ცოტა ბრენდინგი არ გვაწყენდა… კარგი იქნება, ყოველ გადაცემას ორი მორიგე წამყვანი ჰყავდეს. ვფიქრობ, კონკურენცია კარგი წამახალისებელია. ნელ-ნელა თემატიკის მეტნაკლებად „სპეციალიზიაციაც“ შეიძლება ამ თოქ-შოუებში.

5) პროფესიონალური ვექტორი (პროფესიონალთა კლუბი) – გადაცემის წამყვანი და გადაცემის ექსპერტები… გადაცემის წამყვანები ვახსენე. მაგრამ არანაკლებ და იქნებ გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია საზოგადოებისთვის პროფესიონალების აზრი, რომლებიც გადაცემების თანაწამყვანის როლს ითამაშებენ. არაა აუცილებელი, რომ ყოველთვის ერთიდაიგივე ადამიანები ასრულებდნენ ამ როლს. პირიქით… ხშირად საქმის მცოდნე და ნიჭიერი ადამიანები არ არიან ძალიან ცნობილნი და საზოგადოებრივი მაუწყებლის როლია აღმოაჩინოს ასეთი ადამიანები და გამოიყვანოს თოქ-შოუების ასპარეზზე, მისცეს მათ ახალი ხედვების და პერსპექტივების წარდგენის შანსი. სხვათა შორის, დღეს კანდიდატებად წარმოდგენილი ადამიანების უმრავლესობა, ალბათ საკმაოდ კარგად შეასრულებს ამ როლს, და ამ პროფესიონალთა კლუბიდან შეიძლება შეიქმნას გარკვეული მრჩეველთა საბჭო, რომელიც სამეურვეო საბჭოსთვის საკონსულტაციო როლსაც შეასრულებდა…

თავისთავად ჭეშმარიტებაც და უკეთესი გემოვნებაც ცვლადი კატეგორიებია. თუმცა არის რაღაცეები, რაც უეჭველად მარად დარჩება ამ ორივე რანგში – რუსთაველი იქნება ეს, შექსპირი, ვივალდი თუ ბოტიჩელი… და სწორედ ამ და მსგავსი მარადიული ღირებულებების გაცნობიდან და ცოდნის და აზროვნების განვითარებით უნდა დავიწყოთ სიარული იმისაკენ, რაც ჩვენი ზეამოცანა უნდა იყოს – განათლებული, განვითარებული, კულტურული და პოტენციურად – უკეთესი საზოგადოებისაკენ, სადაც განათლება, კულტურა, რწმენა და თავისუფლება სასურველია, ერთმანეთის შემავსებელი კატეგორიები გახდეს, და არა – გამომრიცხველი…

როგორ?

6) ძირითადი ვექტორი – განათლება და კულტურა

ძალიან მნიშვნელოვანია, ყველაზე მნიშვნელოვანი – განათლება! და ჩვენი განათლება დღეს სავალალო დღეშია. ის, რომ გვყოლია რუსთაველი და გურამიშვილი, ვერაფერი სალბუნია ჩვენი განათლების დღევანდელი სიმწირის დასაფარავად. საგანმანათლებლო-შემეცნებითი პროგრამები, თან ისე მოფიქრებული და განხორციელებული, რომ ცოდნის მიღების ინტერესს გააღვიძებს, სწორედ ეს უნდა იყოს საზოგადოებრივი არხის მთავარი პრიორიტეტი. აქვე უნდა დაემატოს კულტურის სფეროს საგანმანათლებლო-შემეცნებითი პროგრამები. არ ვარ იმის იმედზე, რომ ეს თავიდანვე მხოლოდ, და ძირითადად ქართული პროგრამები იქნება. არის საკმაოდ დიდი რესურსი BBC-ის, Discover-ის, National Geographic-ის, ARTE-ს და სხვა არხებზე და ეს უნდა გამოვიყენოთ!

ძალიან ძვირია? შევიძინოთ ცოტა უფრო ძველი პროგრამები და გადაცემები, ჩვენთვის ჯერჯერობით ესეც საკმაოდ ახალი იქნება. რა თქმა უნდა ისტორიაზე და ეროვნულ კულტურაზე ჩვენი ორიგინალური პროგრამების მომზადებაც უნდა დავიწყოთ. საინტერესო იქნება ჩვენი მუზეუმების გამოცდილების და მდიდარი მასალების აქტიურად გამოყენება. ტელევიზიის ამოცანა არაა ჩაანაცვლოს კულტურის მთელი ტრადიციული პლასტი – უნდა ვუბიძგოთ ადამიანებს (მოზარდ თაობას), რომ მათ გაეღვიძოთ ან დაუბრუნდეთ თატრებში, მუზეუმებში, გამოფენებზე სიარულის სურვილი და ტრადიცია! ამაზე უნდა დამყარდეს სწორედ ამ ტიპის ორგანიზაციებთან აქტიური თანამშრომლობა, რაც ორმხრივ სასარგებლო იქნება.

7) დებატები რელიგიის და საზოგადოების აქტუალურ საკითხებზე.

საქართველოში გვაქვს ტელეარხები, რომელიც მთლიანად რელიგიურია. არის ისეთი არხიც, რომელიც საერთოდ არ მიიჩნევს მართლამდიდებლურ რელიგიას იმის ღირსად, რომ მას ტრიბუნა დაუთმოს. ჩვენი ამოცანა უნდა იყოს, რომ მოახერხოს ისეთი ველის შექმნაც, სადაც რელიგიის, ფილოსოფიის, საბუნებისმეტყველო მეცნიერების, თეოლოგების, ათეისტების და უბრალო ადამიანების ღირსეული და ერთმანეთის პატივისმცემელი კამათის არეალი უნდა გახდეს. და ეს კამათი არ უნდა იყოს მიმართული იმისაკენ, რომ რომელიმე მხარემ სრული გამარჯვება მოიპოვოს მეორე მხარის კაპიტულაციის ხარჯზე. დისპუტის მთავარი მიზანი უნდა იყოს საზოგადოებრივი თანაცხოვრების, ჰარმონიის შენარჩუნება, შეთანხმება იმაზე, რა არის მისაღები და მიუღებელი. სხვანაირად, მძიმე პრობლემები დაგვიდგება (უკვე გვიდგას, თუმცა ხშორად ხელოვნურად ინსპირირებულიც შეიძლება იყოს) და ამაზე თვალის დახუჭვა არავის გვარგებს. რა თქმა უნდა, ძნელი იქნება! რა თქმა უნდა სხვადასხვა არხებზე იზოლირებული არსებობა და ველის მონოპოლიზაცია თითქოს უფრო ადვილი ჩანს, მაგრამ კარგად უნდა გვესმოდეს, რომ ეს გზა საზოგადოების გათიშვაზე გადის. და როგორც კატასტროფული იყო 100%-იანი ათეისტური საზოგადოების კულტივაციის მცდელობა ბოლშევიკებისაგან, ისევე მიუღებელი შეიძლება აღმოჩნდეს 100%-იანი თეისტური საზოგადოების შექმნის მცდელობა. ამის აცილების ხერხი კი ურთიერთპატივისმცემელი მსჯელობა და განსჯაა.

8) ინფორმირებულობა ევროპელობის და ევროპული ფასეულობების კუთხით

ინფორმირებულობა ასევე უნდა ეფუძნებოდეს არა მარტო ობიექტური ინფორმაციის მიწოდებას, არამედ დებატებით იმის გაზომვას, რამდენად კარგად მიდის ეს ინფორმაცია მოსახლეობამდე. ჩვენ შეგვიყვარდა საუბარი ჩვენს „ევროპელობაზე“, „ევროპული არჩევნის“ ერთადერთობაზე და არაალტერნატიულობაზე. როგორც ევროპული არჩევნის მხურვალე მხარდამჭერმა, ამავე დროს არ შემიძლია არ ვთქვა, რომ კითხვები მაქვს – არა იმდენად იმის მიმართ, რა გვინდა ჩვენ ევროპისაგან, არამედ იმაზე, რამდენად გვესმის ჩვენ ეს ყველაფერი – რა არის ევროპული არჩევანი, რა არის ევროპული ფასეულობები… იმიტომ რომ ძალიან დიდხანს, როცა ჩვენში ევროპული ფასეულობების მონოპოლისტებად თავს წარმოგვიჩენდნენ ნაციონალური მოძრაობის ფსევდოდემოკრატები, როდესაც „ნატოს“ ისეთივე მაგიურ-დოგმატური ნიმბი მიენიჭა, როგორც ადრე – „სკკპ“-ს და „კომუნიზმს“, ახლა ჩვენ საზოგადოების გარკვეულ ნაწილში ქანქარის საწინააღმდეგო მხარისკენ მოძრაობას ვხედავთ, როდესაც „დემოკრატიის“ და „ევროპელობის“, „ევროპული ფასეულობების“ ცნებებს სერიოზული დევალვაციის და შეგნებული დისკრედიტაციის მცდელობები ემუქრება. საჭიროა სწორი, და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის მიწოდება და კრიტიკულ დებატებში ჩაბმა… სხვანაირად, სწორედ იმავე საფრთხეს შეიძლება დავეჯახოთ, როგორც კომუნიზმის მშენებლობისას, როდესაც რაც უფრო ენერგიულად გვიბიძგებდნენ იქეთ და რაც უფრო არარეალური და აცდენილი ჩანდა მიზანი და რეალობა, მით უფრო მეტად რწმუნდებოდა ყველა, რომ ეს არასწორი გზა და მიმართულება იყო. მცოდნე პროფესიონალები… ადამიანები, ვისაც საკუთარი რეპუტაცია ხელისუფლების რუპორობით არ შეულახიათ… სამართლიანი დებატები, სადაც პრორუსული, პროთურქული თუ პროამერიკული/პროევროპული ვექტორების მომხრეები საზოგადოებას დაანახებენ თავიანთ შეხედულებებს, არგუმენტებს, კონტრარგუმენტებს, და სადაც აღარ დარჩება სანავარდო ველი ნებისმიერი – ჰაიჰარად მოტანილი, უსაფუძვლო – ილუზიებისა თუ ბინძური ინსინუაციებისათვის, აი, ჩვენი საზოგადოების ინფორმირების და პოლიტიკური და განათლების ნამდვილი სკოლა…

9) სამართლიანობის აღდგენა – უნდა იყოს დებატების თუ ჟურნალისტური გამოძიების სერიოზული თემა.
ხელისუფლება ვერ მოახერხებს ამ თავის უპირველეს დანაპირებზე უარის თქმას და მოსალოდნელია, რომ მინიმუმ კიდევ ერთი წელი ეს თემა საკმაოდ „ცხელი“ დარჩეს. რა თქმა უნდა, კატეგორიულად უნდა გამოირიცხოს შურისძიების ჟინი და მოლოდინი. დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო, და არა – სამართლის თავადაღმსრულებელი მასა, უნდა გახდეს ქვეყნის დემოკრატიზაციის გარანტი, ხოლო ის პრობლემები, რაც არის, უნდა იყოს ტელევიზიის სერიოზული განხილვების თემა. მონანიების, მიტევების, კომპენსაციის და შერიგების საკითხები ძალიან სერიოზულად არის როგორც საფრთხე შემდგომი დაპირსპირებისა, ასევე იმედი და საყრდენი საზოგადოების შესაძლო გაერთიანებისა. ამავდროულად, ნამდვილად არ ვფიქრობ, რომ პოლიტიკა ზოგადად და თუნდაც სამართლის აღდგენა უნდა იყოს პირველი არხის წამყვანი თემა (დროის მიხედვით), ალბათ იგი მეორე არხზე უნდა იყოს, თუმცა არხების გადანაწილების ჩემეული ვერსიას ბოლოს მოგახსენებთ.

10) ურთიერთობა ხელისუფლებასთან – კრიტიკული თანამშრომლობა

აუცილებლია, რომ არსებული მთავრობა გრძნობდეს საზოგადოებრივი მაუწყებლის მხრიდან ყურადღებას. სასურველი იქნებოდა, როგორც პერიოდული ბრიფინგების და მიღწევების პოპულარიზაცია, ასევე „პრეს-პრესის“ ტიპის კრიტიკული გადაცემების მომზადება. ხელისუფლება უნდა აბარებდეს ანგარიშს ხალხს! და საზოგადოებრივი არხი, რომელიც ასევე ხალხის ფულით ფინანსდება, ამ ანგარიშგების საუკეთესო ასპარეზია. ეს ანგარიშგება, ოღონდ, არ უნდა დაემსგავსოს კომპარტიის პარტიული ყრილობების ანგარიშგებებს, “одобрямс!”-ს რომ წარმოადგენდა.

უნდა გვახსოვდეს, რომ ნაციონალური მოძრაობის ხელისუფლების სრული დეგრადაციის დაწყებას წინ უძღოდა კრიტიკული აზრის, კრიტიკული მედიის, პერიოდული ანგარიშგების, ჟურნალისტებთან მთავრობის წევრთა შეხვედრების და წინსაწარდაუგეგმავ კითხვებზე პასუხის გაცემის, განსაკუთრებით კი – ჟურნალისტური გამოძიებების სრული გაქრობა ტელეეთერიდან. მსგავსი შეცდომის გამეორება დაუშვებელი იქნება და დათვურ სამსახურს გაუწევს თავად ხელისუფლებასაც, ქვეყანაზე რომ არაფერი ვთქვათ.

11) გართობა – პრობლემები და იმედები

დაბოლოს დავუბრუნდები ისევ იმას, რითაც დავიწყე – გემოვნებიანი გართობა. დიახ, გართობა საჭიროა. გართობის გარეშე არხს მაყურებელი მოაკლდება! ხოლო რეიტინგის, მაყურებელთა რიცხვის ზრდა ჩვენი სერიოზული ამოცანა უნდა იყოს.

ჩემს შვილს ვკითხე აზრი და მითხრა, რომ თინეიჯერებისათვის დიდაქტიკური და ლექცია-დისპუტებით სავსე არხი შეიძლება მოსაწყენი (boring) იყოს. გავმეორდები და ვიტყვი:

ა) უნდა ვეცადოთ გემოვნებიანი მომხმარებლის თანდათან ჩამოყალიბებას

და

ბ)ამავდროულად, უეჭველად უნდა გავითვალისწინოთ ამ მომხმარებლის ინტერესებიც!

რამდენიმე ალტერნატივის ჩვენების შემდეგ უნდა გავიგოთ, რაა ის, რაც უფრო მოსწონთ და რატომ! ინტერაქტიულობა უნდა გახდეს არხის წარმატების საწინდარი! რათქმა უნდა, ბრმად არ უნდა დავემორჩილოთ იმას, რასაც მომხმარებელი ითხოვს და არ უნდა დავიდეთ მასკულტურის სტანდარტზე, მაგრამ უეჭველად რაღაც ე.წ. feedback უნდა გავითვალისწინოთ კიდეც. ცდის, შეცდომების და უკუკავშირის გამოყენების გარდა არაფერი ახალი მოფიქრებული არ არის და ვერც იქნება, უბრალოდ, უკუკავშირი ხდება სულ უფრო დახვეწილი და სწრაფი. ეს ძალიან კარგია… ფეისბუქი და ტვიტერიც უნდა გამოვიყენოთ. მედია უფრო ინტეგრირებული უნდა გავხადოთ, დროული და ეფექტური უკუკავშირისათვის, ისევე როგორც მასალების უფრო ფართოდ გავრცელების მიზნით, ტელევიზიის პარალელურად, ინტერნეტი და მობილური ტექნოლოგიები უნდა გამოვიყენოთ. წარმატებული კონკურენტისგან დამარცხების თავდაღწევის ყველაზე სწორი გზა ხანდახან სწორედ მასთან ინტეგრაციაზე გადის…

გართობის გარეშე ძალიან დიდ ფენას ჩვენი საზოგადოებისა დავკარგავთ, ეს კი საზოგადოებრივი არხისათვის დაუშვებელი ფუფუნებაა. და მაინც, გარკვეულ მომენტებს უნდა შევეგუოთ. პირველი ორი წელი მაინც, არა მგონია, გვქონდეს „Voice“-ის, „ცეკვავენ ვარსკვლავების“, „ნიჭიერის“ და სხვა მსგავსი ძვირადღირებული გასართობი პროგრამების განხორციელების ფუფუნება. ამიტომ ძალიან ყურადღებით უნდა მოვეკიდოთ შედარებით მწირი რესურსების გამოყენებას. სხვადასხვა ასაკისთვის ტელევიქტორინების, ან სწორედ ამ თაობათა წარმოამდგენლების მიერ გარკვეული მოდური სიახლეების – ახალი ჰიტების, ახალი ფილმების, ახალი კონცერტების, პოპის, როკის თუ კლასიკის რეიტინგების განხილვა (თავად ახალგაზრდების მიერ!) ალბათ ასევე მიღწევადია და ახალგაზრდა თაობის მოზიდვასაც შეუწყებს ხელს. აუცილებელია უმცროსი ასაკის ბავშვების გასართობი პროგრამების შერჩევაში ბავშვთა ფსიქოლოგების ჩართვა და სხვა ქვეყნების გამოცდილების გაზიარება. ჩემი აზრით, დღევანდელი ანიმაციური ფილმები ხშირად ძალიან აგრესიულია და უარყოფითი ზეგავლენის მოტანა შეუძლია. „უმჯობესია ცოტა და კარგი!“! კარგი იქნება, ტელევიზიის ციფრული ფორმატის დანერგვის კვალობაზე საბჭო შეეცადოს, რომ ტელეგასართობი პროგრამები – ინტერაქტიულობის გამოყენებით – კომპიუტერომანიის ეფექტური კონკურენტი გახდეს.

ტექნიკური მხარეა დასახვეწი – ფეისბუქის და მობილურ აპლიკაციების გამოყენება. შეიძლება ინფორმაციების ნაწილის განთავსება ფეისბუქის გვერდზე, მოკლე კლიპების და ანონსების დაგზავნა მობილური ინტერნეტის მეშვეობით.

12) საზოგადოებრივი მაუწყებლის არხები: ჩემი აზრით, საზოგადოებრივ მაუწყებელს უნდა შეუნარჩუნდეს 3 სატელევიზიო და 3 რადიო არხი.

მე ეს ასე წარმომიდგენია:

მე-2 არხი – პოლიტიკა (ძირითადად შენარჩუნდება) + ეთნოუმცირესობების პრობლემები. იქნება ყოველსაათობრივი საინფორმაციო მოკლე გადაცემები (5 წუთი, რამდენჯერმე სრული საინფორმაციო გამოშვება), პრაიმ-ტაიმის დროს – ახალი ამბები უმცირესობების ენებზე! + პარლამენტის სხდომები, პარტიების და პოლიტიკოსების ბრიფინგები. ასევე სასურველია ეკონომიკური ბლოკების და გადაცემების მომზადება, აქვე იქნება დამატებითი პოლიტიკური თოქ-შოუ(ები)ც და დღის ბრიფინგები. უნდა ითქვას, რომ ჩემი აზრით, მეორე არხი ახლოსაა საჭირო კონდიციასთან, თუმცა სტილის და ფორმატის დახვეწა საჭიროა, ბადეც – მოსაწესრიგებელი. ამავე არხზე დილით და საღამოობით შეიძლება იქნეს ქართული ენის კურსი, ისევე როგორც, დასაშვებია – გაკვეთილები სხვადასხვა საგანში ქართულ ენაზე.


მე-3 არხი: – ძირითადი მიმართულება – რეგიონები/სოფელი + განათლება რეგიონებისათვის.
ეს არხი ძირითადად იქნება ორიენტირებული რაიონების და სოფლის მოსახლეობაზე. რეგიონების და რაიონების პრობლემების დაიჯესტი, რასაც რეგიონული მაუწყებლების მასალებზე დაყრდნობით მოამზადებენ. სწორედ ეს, და არა რადიო „თავისუფალ ევროპაზე“ კალკირებული ერზაც-გლობალური „პიკ“-ი უნდა ყოფილიყო საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ამოცანა.

ვფიქრობ, მე-3 არხი, ძირითადად, უნდა ახდენდეს საგანმათლებლო პროგრამების მიწოდებას იმ ხელმოკლე ოჯახებისათვის და ფენებისათვის, სადაც ბავშვების განათლების რესურსები შეზღუდულია. დასამალი არაა, რომ ჯერჯერობით სკოლებში განათლების დონე მთლიანად ქვეყნის მასშტაბით არასაკმარისია. სხვათაშორის, ვერ ვიტყვით, რომ თბილისში საშუალო სკოლის მოსწავლეებისთვის სასკოლო განათლება მნიშვნელოვნად უკეთესია, ვიდრე რაიონებში. მაგრამ თბილისში მოსახლეობის რაღაც ნაწილი მაინც (ვფიქრობ 20-30%) ახერხებს ბავშვების მომზადებას კერძო მასწავლებლებთან, ხოლო თითქმის იმდენივე – კერძო სკოლებში დადის. სოფლის მოსახლეობა (და რაიონებისაც!) ამ შესაძლებლობას თითქმის სრულად მოკლებულია. ამიტომ, სხვადასხვა საგნებში გაკვეთილების თუ ამოცანების განხილვა/გაცნობა, საშინაო დავალებების მიცემა და იმ ტიპის ლექციების ჩატარებაც, როგორც ჩვენს ახალგაზრდობაში თამაზ კვაჭანტირაძე კითხულობდა, საკმაოდ საჭირბოროტდ მიმაჩნია. მესმის, რომ ბევრში ეს ირონიულ ღიმილს გამოიწვევს – რაღა დროს ლექციებიაო. ჯერ ერთი, ვერ ვხვდები, რატომ არ უნდა ვეცადოთ, რომ სოფელში ბავშვების განათლების/მომზადების დონე ავამაღლოთ საზოგადოებრივი ტელევიზიის გამოყენებით – ეს ხომ სერიოზული სოციალური დაკვეთა იქნება! და თან, არა მარტო სოფლებში, და არა მარტო ბავშვები გაეცნობიან სხვადასხვა საინტერესო ლექციებს, თუ მათ მაღალი რანგის პროფესიონალები მოამზადებენ. დარწმუნებული ვარ, ბევრი ცნობილი მეცნიერისათვის თვეში 1 ლექციის მომზადება არ იქნება ძალიან ძნელი ამოცანა და ალბათ, უმრავლესობა, ამას განსაკუთრებული ანაზღაურების გარეშეც დათანხმდება. ეს ლექციები შეიძლება შეეხებოდეს არა მარტო სკოლის საგნებს, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის აქტუალურ საკითხებს (მაგალითად C ჰეპატიტს თუ ნარკოტიკებს), ან კიდე კულტურის ისტორიას, ქართულ ფოლკლორს… შეიძლება იყოს გადაცემები ავადმყოფის მოვლის თუ ქრონიკული პაციენტების განათლების აქტუალურ საკითხებზე, ხელსაქმის და კულინარიის სფეროებში, თუ რჩევები სხვადასხვა დარგის სპეციალისტებისათვის – განსაკუთრებით სოფლის მეურნეობის და შინამეურნეობის მიმდევრებისათვის, თან თუ ეს ყველაფერი თანხლებული იქნება ფეისბუქის და მობილური აპლიკაციების დანართებით, ნელნელა, მაგრამ მაინც, ეს საზოგადოებრივი არხის პოპულარობას გაზრდის სწორედ იქ და სწორედ მათთვის, სადაც ამის ყველაზე დიდი საჭიროება არსებობს რეგიონებში, სოფლებში, იქ სადაც საზოგადოებრივი არხი ფლობდა უპირატეს რეიტინგს და უნდა დაიბრუნოს.

დაბოლოს, ის წარმატებული გადაცემები, რომელთა რეტინიგის მაჩვვენებლები ზრდას დაგვანახებს, უნდა თანდათან (ნაწილობრივ მაინც) გადმოვიდეს/გამეორდეს მეორე და მესამე არხებიდან პირველ არხზეც. არაა აუცილებელი, რომ ყველა გადაცემა მეორდებოდეს. მაგრამ ეს მიდგომა, – უკეთესის დაწინაურება და წახალისება დროითაც და მატერიალურადაც – უნდა გახდეს სანიმუშო მიდგომა როგორც ჟურნალისტების, ასევე – გადაცემების კარიერული საფეხურების დაგეგმვაში. საერთოდ კი, ალბათ, პირველ არხზე თანდათან პოლიტიკის ხვედრითი წონა დაიკლებს, ხოლო განათლების, ეკოლოგიის, ურბანული პრობლემების, სოციალური ერთობის, ჯანდაცვის და განათლების ხარისხის და ხელმისაწვდომობისა – მოიმატებს.