მსოფლიო და ირანი – ჩვენ და ირანი


ირანი (მისი თავდაპირველი სახით – როგორც სპარსეთი) იყო მსოფლიოს პირველი იმპერია, წარმოშვა ტიტანური მასშტაბის ფიგურები – კიროსი, დარიოსი და ქსერქსე, და დღემდე რჩება მსოფლიო კულტურის ერთ-ერთ უდიდეს სიმბოლოდ.

სტივენ კინზერი, ჟურნალისტი

azadi tower from distance

I – წინასიტყვაობის მაგიერ – ფარდის იქეთ

როდესაც ვიზრდებოდი, კაპიტალისტური სამყარო დაკეტილი იყო ჩვენთვის.

უკვე აღარ იყო რკინის ფარდა, იყო საკმაოდ აქტიური კონტაქტები დასავლეთთან, ვაჭრობაც, მაგრამ ადამიანები ერთმანეთს არ ვიცნობდით.

19 წლის ვიყავი, როდესაც პირველად ვიმოგზაურე პოლონეთში სტუდენტური ჯგუფის ფარგლებში. და ინსტიტუტიდან იქ რომ გავეშვით, 2 გასაუბრება გავიარეთ კომკავშირის და პარტიის რაიკომებში, სადაც ერთი ჩვენთაგანი ჩაჭრეს, რადგან არ იცოდა, ვინ იყო პოლონეთის მუშათა გაერთიანებული პარტიის მესამე მდივანი!..

სამყარო მას შემდეგ ბევრად შეიცვალა და დღეს ჩვენი შვილები ბევრ უცხოელს იცნობენ და ხვდებიან. დასავლეთთან რკინის ფარდა კარგა ხნის წინ აიწია, სამაგიეროდ, რუსეთთან გვაქვს ჩამოშვებული ჟალუზები…

აი, ირანი კი აქამდე ნამდვილი terra incognita-დ რჩება ჩვენთვის, ყოველ შემთხვევაში – მათთვის, ვინც აღმოსავლური პოლიტიკის თუ კულტურის სპეციალისტი არაა…

ბოლო 35 წლის განმავლობაში მსოფლიო ცხოვრობდა თვითიზოლირებული ირანისაგან საკმაოდ დისტანცირებულად. და ეს არ იყო მხოლოდ ანტისარაკეტო სისტემებით თავდაცვა და დიპლომატიური არხების დაჟანგვით გამოწვეული იზოლაცია… იზოლაცია არსებობდა ადამიანებს შორისაც… შემიძლია გავიხსენო რამდენიმე ირანელი, რომელთაც მსოფლიოს ათეულობით ქვეყანაში მოგზაურობისას – სამეცნიერო თუ კონფერენციებზე თუ საწვრთნელ ტურებზე შევხვედრივარ, მაგრამ ყველა ისინი დასავლეთში ცხოვრობდნენ – ამერიკაში, შვედეთში, ბრიტანეთში, გერმანიაში, საფრანგეთში… მხოლოდ ბოლო 4-5 წელია, რაც საქართველოს ირანული წვრილი ბიზნესი მოაწყდა, და მხოლოდ წელს გავიგე, რომ ჩემი ახლო ნაცნობები სამოგზაუროდ ირანში წასვლას გეგმავენ. ზოგი, – ოჯახთან ერთადაც კი…

და აი, მსოფლიოს 6 წამყვან სახელმწიფოსთან ხელმოწერილი ხელშეკრულების შედეგად, როგორც იქნა, გამოჩნდა იმის პერსპექტივაც, რომ ირანი მსოფლიოს დაუბრუნდება და მსოფლიოც დიდი ხნის შესვენების შემდეგ ხელახლა აღმოაჩენს ირანს.

ირანი პოლიტიკურად, ეკონომიკურად და კულტურულად ძალიან ძლიერი მოთამაშეა საიმისოდ, რომ მისმა დაბრუნებამ რაიმე სერიოზული ცვლილებები არ გამოიწვიოს. ამიტომ, ეს არის დიდი პერსპექტივა და, არაა გამორიცხული, – დიდი გამოწვევაც. რადგან ყოველი პოზიტიური ძვრა რაღაცის ფასად მიიღწევა და ყოველ იმედს, შესაძლებელია, იმედგაცრუება მოჰყვეს.

შევეცადოთ, ირანის დაბრუნების, სასარგებლო და რისკის შემცველი მხარეების ანალიზი ჩავატაროთ (საქართველოს ათვლის წერტილიდან, რასაკვირველია). ამ ეტაპზე, ჩემნაირი არაპროფესიონალისთვის ისიც კი მიღწევა იქნება, თუ მოსალოდნელი პოზიტიური და ნეგატიური ასპექტების თუნდაც მეტნაკლებად სრულფასოვანი ჩამონათვლის შედგენას შევძლებ და დაინტერესებულ პირებს, სხვადასხვა სახის ექსპერტებს, დიპლომატებსა და პოლიტიკოსებს დასახელებულ საკითხებზე კიდევ ერთხელ დაფიქრებისა და სტრატეგიის შემუშავების ინტერესს გარკვეულ ბიძგს მივცემ.

II. ნავთობი და გაზი.

წავიდა ის დრო, როდესაც ირანის ძლიერება მის მიერ დაპყრობილი ტერიტორიებით, მსოფლიოში მისი უძლიერესი არმიის თვალუწვდენელი რიგებით (თუმცა, ახლახანს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით ირანის არმია მსოფლიოში 22-ე ადგილზე მაინც არის), მისი შაჰებისათვის გამოზავნილი ხარკის ოდენობით, თუ მათი ჰარამხანის ტურფათა მრავალფეროვნებით განისაზღვრებოდა. უმდიდრესი სპარსული ლიტერატურის არამცთუ გავლენა, არამედ ცნობადობაც კი, სავარაუდოდ და სავალალოდ, ამჟამად ძალიან დაბალია.

დღეს ირანის ძლევამოსილების ორი ყველაზე სერიოზული ფაქტორი შემდეგია:

  1. უმკაცრესი და ერთ-ერთი უძლიერესი თეოკრატიული წყობილება, რომელსაც რამდენიმე წლის წინ საკმაოდ სერიოზულმა გამოსვლებმაც კი ბევრი ვერაფერი დააკლო, და რომელიც მსოფლიო გავლენაზე, მსოფლიო წესრიგის შეცვლაზე და რეგიონულ დომინაციაზე სერიოზული პრეტენზიების მქონეა.
  2. მსოფლიოში ერთ-ერთი უმდიდრესი ნავთობისა და, განსაკუთრებით, – გაზის რესურსები.

ირანის პრობლემა ისაა, რომ განსხვავებით 2000-2014 წლების რუსეთისაგან, აქ პოლიტიკური ვერტიკალის გაძლიერებასა და ენერგეტიკული სიმდიდრეების რეალიზებით მიღებულ შემოსავლებს შორის არამცთუ პარალელიზმი, არამედ მკაცრად უკუპროპორციული ვითარება დამყარდა – რაც უფრო ძლიერი იყო რელიგიურ-სახელისუფლებო ვერტიკალი, მით უფრო ძლიერდებოდა ირანის მიმართ დაწესებული სანქციები და ენერგომატარებლების გაყიდვით მით ნაკლები შემოსავლები შედიოდა ირანის სახელმწიფო ხაზინაში! საბოლოო ჯამში, მიუხედავად იმისა, რომ ირანის ნავთობის და გაზის რეალიზაციის სრული გადაკეტვა ვერასოდეს მოხერხდა, სწორედ ამ უმნიშვნელოვანესი საექსპორტო შემოსავლების მკვეთრი შემცირება გახდა ის მძიმე ფაქტორი, რამაც აიძულა ირანი, ნაწილობრივ მაინც, შეესუსტებინა თავისი აგრესიული რიტორიკა, დაეშვა თავისი ბირთვული პროგრამის შენელება და შეეცვალა ამერიკის და დასავლეთის მოძულე ხისტი პრეზიდენტი აჰმადინეჯადი შედარებით უფრო ლიბერალური პრეზიდენტი რუჰანით.

სანქციების დაწესებამდე ირანი ნავთობის ერთ-ერთი უმსხვილესი ექსპორტიორი იყო – 2004 წელს იგი მსოფლიო ნავთობის 5%-ზე მეტს მოიპოვებდა და ამ ექსპორტს ქვეყნის ბიუჯეტში წლიურად 25-30 მილიარდი დოლარი შეჰქონდა. ძალიან მნიშვნელოვანია ის მომენტი, როდესაც მსოფლიო ენერგეტიკულ ბაზარზე ხდება ირანის დაბრუნება – ამჟამად ნავთობზე მოთხოვნილება საკმაოდ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება მის წარმოებას. სწორედ ეს გახდა იმის მიზეზი, რომ მსოფლიო ბაზარზე ნავთობის ფასი ბოლო 6 წლის განმავლობაში რეკორდულად დაბალია. თუ ამას დავამატებთ, რომ ირანი, ოღონდ კი რამე გაყიდოს, და დიდი ხნის წინათ დაკარგული და სხვა ექსპორტიორების მიერ შევსებული ნიშა დაიბრუნოს, და თანახმაა მინიმალური მოგება მიიღოს თავისი ისედაც შედარებით იაფი ნავთობის გაყიდვით, – გასაგები ხდება, რომ  მინიმუმ უახლოესი რამდენიმე წლის განმავლობაში სწორედ ირანის მიერ ნავთობის, (და, ჯერჯერობით ნაკლებად, – გაზის) მიწოდება გახდება ენერგომატარებლებზე გლობალური ფასწარმოქმნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ლამის განმსაზღვრელი ფაქტორი.

საუდის არაბეთმა, რომელმაც პოლიტიკური დივიდენდების მიღებისა, და ფიქალის გაზის, როგორც კონკურენტული ტექნოლოგიის დამუხრუჭების, მიზნით ძალიან დიდი როლი ითამაშა ნავთობის მოპოვების გაზრდაში, და ამით – ფასების კატასტროფულ ვარდნაში, ახლა კიდეც რომ მოინდომოს უკანდახევა, ამით მხოლოდ ირანისათვის (ამ უკანასკნელის მიერ უფრო კონკურენტული ფასების შემოთავაზების გამო) მოგების გაზრდას და ირანული პოლიტიკის ეკონომიკური პოტენციალის გაძლიერებას შეუწყობს ხელს, რაც იორდანიაში, ერაყსა და სირიაში მიმდინარე პროცესების გამო, კიდევ უფრო ძნელი წარმოსადგენია, რომ საუდიტებისთვის მისაღები იყოს! ამდენად, სავარაუდოდ, სტატუს-ქვო – ნავთებზე ფასები სადღაც 40-50 დოლარის ფარგლებში ან ნაკლებიც კი – კიდევ 1-3 წლის განმავლობაში მაინც შენარჩუნდება ორი უმსხვილესი მწარმოებლის – საუდის არაბეთისა და ირანის პოლიტიკურ-ეკონომიკური მეტოქეობისა და ირანის მიერ ძველი სავაჭრო-საექსპორტო ნიშის აღდგენის იმპერატიული სურვილის გამო.

გაზის სექტორში ირანის ამბიციები კიდევ უფრო დიდია. იგი ხომ რუსეთის შემდეგ, სავარაუდოდ, ბუნებრივი გაზის ყველაზე დიდ რესურსს ფლობს (მსოფლიო მარაგის 15%-ს). მაგრამ მიწოდების/ინფრასტრუქტურის პრობლემა აქ სერიოზული შემაკავებელი ფაქტორია. თუმცა, ალბათ, – დროებით. მსოფლიო, და განსაკუთრებით რუსეთის მხრიდან მუდმივად გაზსადენების გადაკეტვით დაშანტაჟებული დასავლეთ ევროპა, დიდი ხანია ოცნებობს ალტერნატიული გაზის მარაგებისა და გაზსადენების ამოქმედებაზე. სავარაუდოდ, ირანთან დაწყებული სავაჭრო-ეკონომიკური პროექტების დიდი წილი შეიძლება, სწორედ გაზსადენების გაყვანაზე მოვიდეს. და ისიც არაა გამორიცხული, რომ ირანმა თავად იტვირთოს თურქეთის ან საქართველოს გავლით ევროპისაკენ მიმავალი გაზსადენების ქსელის სამუშაოების დაფინანსების დიდი ნაწილი.

საქართველოს პოტენციური სარგებელი: არაა გამორიცხული, რომ ირანიდან ნავთობის ტრანსპორტირების და განსაკუთრებით, გაზსადენის გაყვანის ყველაზე ეკონომიკური მარშრუტები სწორედ საქართველოზე გავიდეს, რაც საქართველოს, როგორც ენერგეტიკული ჰაბის, ფუნქციას კიდევ უფრო გაზრდის და ჩვენი ბიუჯეტის სტაბილურობის, და ამ პროდუქტებზე შიდა მომხმარებლისთვის დაბალი ფასების უზრუნველყოფის საფუძველი შეიძლება გახდეს.

რა იქნება ამ მხრივ პოტენციური სისუსტე? გასაგებია, რომ სხვა, ალტერნატიული მარშრუტების შემომთავაზებელი ქვეყნები გულხელდაკრეფილი არ ისხდებიან. რუსეთი, განსაკუთრებით, რომელმაც იქნებ კასპიის ზღვის ფსკერზე ნავთობსადენის გაყვანა შესთავაზოს ირანს…არაა გამორიცხული, რომ თურქეთსაც პირდაპირი მარშრუტით ერჩიოს ირანისათვის ნავთობსადენის შეთავაზება… არის ირანიდან ერაყსა და სირიაზე გამავალი მილსადენების პროექტიც, თუმცა, ჯერჯერობით ამ ქვეყნებში ისლამური სახელმწიფოს მიერ გაჩაღებული ომის გამო ეს პერსპექტივა გართულებულია, თუმცა არა მივიწყებული.

პოტენციური შესაძლებლობები: ალტერნატიული წყაროების გამოჩენა საქართველოს მეტი დივერსიფიცირების და უფრო მოქნილი სატარიფო პოლიტიკის შანსს უჩენს. ხოლო მილსადენების გაყვანა სხვა თანმდევი ინფრასტრუქტურის განვითარების და მოსახლეობის დასაქმების შანსს აუმჯობესებს.

პოტენციური საფრთხე: სანამ ახალი ნავთობსადენები, სარკინიგზო გადაზიდვები, თუ გაზსადენი ამოქმედდება, შეიძლება ირანის ნავთობისა და გაზის რეზერვების უტილიზაციის დაწყებამ კიდევ უფრო შეამციროს სამხრეთ კავკასიის და ცენტრალური აზიის რეგიონში უკვე არსებული ენერგომატარებლების ტრანსფერი საქართველოს გავლით, რაც შეამცირებს საქარველოზე გამავალი აზერბაიჯანის თუ ყაზახეთის ნავთობის ტრანსპორტირებით მიღებულ დივიდენდებს. ამიტომ, სანამ ირანის ეკონომიკური გააქტივება მოხდებოდეს, მანამდე შეიძლება ყაზახეთის, აზერბაიჯანის თუ თურქმენეთის მოგება შემცირდეს, ეს კი ნეგატიურად აისახება საქართველოს ეკონომიკაზეც.

III. ირანი, როგორც მნიშვნელოვანი ბაზარი

ირანი უდიდესი ბაზარია! თანაც, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია, ბოლო 35 წლის განმავლობაში აუთვისებელი, „ყამირი“ ბაზარი – 80 მილიონი ადამიანი, რომელთა მსყიდველობითი უნარი შეიძლება არ იყოს ძალიან მაღალი, მაგრამ მოთხოვნილებები დასავლურ პროდუქტებსა და ტექნოლოგიებზე ძალიან დაუკმაყოფილებელია. ირანს, იმისათვის, რომ ზემოთნახსენები ნავთობი და გაზი მაქსიმალურად მალე და მაქსიმალური მოგებით გაყიდოს, უეჭველად დასჭირდება ქიმიური და ნავთობგადამამუშავებელი წარმოების მიახლოება თანამედროვე სტანდარტებთან, რაც მხოლოდ თანამედროვე ტექნოლოგიებით მიიღწევა. ჩემთვის ძნელი სათქმელია, როგორია ირანში გზების ინფრასტრუქტურა, მაგრამ სავარაუდოდ, აქაც საკმაო მასშტაბის ახალი სამუშაოებია მოსალოდნელი. ხოლო ირანის მოსახლეობას თანამედროვე მობილური კომუნიკაციების, ელექტროტექნიკის, ავტომობილების და პირადი მოხმარების დასავლური საგნების მოთხოვნილება ექნება, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ყველაფერი ირანში იწარმოება (ავტომობილების წარმოებით ირანი აზიაში ხუთეულშიც კი შედის). სავარაუდოდ, ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით ყველა ამ სეგმენტში ახალი დასავლური კომპანიების გამოჩენა, ან მათ მიერ ირანულ კომპანიებთან ერთობლივი საწარმოების ჩამოყალიბება არის მოსალოდნელი. კიდევ დიდი დრო გავა, სანამ ირანელები აშშ-ის მიმართ ამ მხრივ საკმარის ნდობას გამოიჩენენ, და რელიგიური ლიდერები კიდევ დიდი ხნის განმავლობაში ყველანაირად შეეცდებიან ამერიკული ზეგავლენის მაქსიმალურად შეზღუდვას ირანის საზოგადოებრივ ცნობიერებასა თუ ყოფიერებაზე. მაგრამ ევროპულ ქვეყნებს – განსაკუთრებით, საფრანგეთს, გერმანიას, იტალიას, ინგლისს, ნორვეგიას – ამის სერიოზული შანსი გააჩნიათ, და მათი ლიდერები უკვე ამ მიმართულებით თავის იმედებსა და გეგმებს არც მალავენ.

საქართველოს პოტენციური სარგებელი: ჩვენი ისტორიული კავშირები და ბოლო წლებში საკმაოდ პოზიტიური ძვრები ირანთან ურთიერთობაში იმის შანსს იძლევა, რომ საქართველოც აღმოჩნდეს ჩართული ირანთან სასარგებლო ვაჭრობაში.

პოტენციური სისუსტე: სავარაუდოდ, ჩვენი მზაობა ასეთი მოულოდნელი პერსპექტივისათვის არ არის მაღალი. სამწუხაროდ, ვერც დასავლურ კომპანიებთან კოოპერირების და ერთობლივი საწარმოების შექმნის გამოცდილებით დავიკვეხნით. თანაც, ყველაზე დიდი კონკურენცია ამ სფეროში რუსეთისაგან იქნება მოსალოდნელი, რომელიც, მოსალოდნელი პოლიტიკური დანაკარგების (იხ. ქვემოთ) კომპენსირებას სწორედ ირანთან ეკონომიკური თანამშრომლობის (ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობა, შეიარაღება, ქიმიური მრეწველობა, კასპიის ინფრასტრუქტურული პროექტები) აქტივაციის მხრივ შეეცდება.

პოტენციური შესაძლებლობები: სავაჭრო ურთიერთობის სფეროები – პირველ რიგში ეს წყლის რესურსებს ეხება – როგორც სასმელ და მინერალურ წყალს, ასევე მდინარეების, ტბების თუ მიწისქვეშა წყლების რესურსებს, რომლის მიმართ ირანის დაინტერესება, ძირითადად, ურმიის მკვდარი ტბის გაცოცხლების სურვილს უკავშირდება. თუმცა აქ აჩქარება არ გვარგებს – კარგად უნდა დავითვალოთ პოტენციური ეკოლოგიური საფრთხეები. უფრო მნიშვნელოვანი მგონია, საქართველოს ერთ დროს სერიოზული მეტალურგიული რესურსების გამოცოცხლების შანსი მილსადენებისთვის საჭირო დიდი რაოდენობით პროდუქციის წარმოებაში აქტიურად მონაწილეობისათვის, ასევე – ქიმიური მრეწველობის პროდუქციის, და – სარკინიგზო და ავტოგადაზიდვების, ბოლოს კი – საპორტო გადაზიდვების პოტენციალის შეთავაზება. ეს განსაკუთრებით ეხება ირანიდან უკრაინისაკენ, ბულგარეთისაკენ, რუმინეთისაკენ, და ასევე – პირიქით – უმოკლესი საზღვაო გზებით სხვადასხვა საექსპორტო და საიმპორტო საქონლის ტრანსპორტირებას. თუ აქამდე საქართველო აბრეშუმის გზის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ვექტორის მთავარი ჰაბის როლის ათვისებას ცდილობდა, ახლა ეს გზაჯვარედინი შეიძლება სამხრეთ-ჩრდილოეთის არანაკლებ საინტერესო მარშრუტის დაბადების მოწმეც გახდეს, რაც საქართველოს მნიშვნელობას კიდევ უფრო გაზრდიდა!

პოტენციური საფრთხე: ირანთან ჩვენი სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების აქტივაცია, არაა გამორიცხული, რომ გარკვეულწილად არასასიამოვნო სიურპრიზად იქნას აღქმული აზერბაიჯანში, რომელსაც რიგი პოლიტიკური და ისტორიული ასპექტების გამო, შეიძლება საუკეთესო ურთიერთობა არ ექნეს ირანთან. თანაც, შეიძლება საკუთარი ენერგომატარებლების ბიზნესის პირდაპირ კონკურენტად აღიქვას იგი. მსგავსი რამ, ნაკლები მასშტაბით, მაგრამ ეჭვიანობის მაინც საკმაოდ მაღალი ხარისხით, თურქეთზეც ითქმის. თუ ამას დავუმატებთ ირანთან სომხეთის ტრადიციულად კარგ კავშირებს, სიფრთხილეა გამოსაჩენი ჩვენი საგარეოპოლიტიკური სტრატეგიული მეზობლების (თურქეთის და აზერბაიჯანის) მხრიდან ურთიერთობის გაცივებამ მეტი ზიანი არ მოგვაყენოს, ვიდრე, ირანთან ჯერ კიდევ ბუნდოვანი პერსპექტივების რეალიზება მოიტანს.

IV. ირანი, როგორც კაპიტალის წყარო

2011 წლიდან სააკაშვილის ხელისუფლებამ მოულოდნელად და საკმაოდ ფართოდ გახსნა ირანთან თანამშრომლობის ჭიშკარი, თუმცა, ვფიქრობ, ეს უფრო პოლიტიკური გადაწყვეტილება იყო, ვიდრე – საფუძვლიანი ეკონომიკური გათვლა: სააკაშვილს, რომლის მიმართ 2008 წლის ომის შემდეგ, აშშ-ს ახალი ადმინისტრაციის მხრიდან აშკარა გაცივება და დისტანცირება შეინიშნებოდა, ირანთან ფლირტის დემონსტრირებით ობამას ხელისუფლების გაღიზიანება სურდა. თუმცა, აქვე უნდა ითქვას, რომ ირანთან ეკონომიკური კავშირების გააქტივება სწორედ ამ მხრივ წარიმართა – საქართველოში ირანული ინვესტიციების მოსაზიდად – სოფლის მეურნეობის, საბანკო და ტურიზმის სფეროში. თუ 2010 წელს ირანელების მიერ დაფუძნებულ საწარმოთა რაოდენობა საქართველოში 100-ს არ აღემატებოდა, 2012 წელს ამ რიცხვმა უკვე 1500-ს გადააჭარბა! ამჟამად კი, როდესაც ირანის მიმართ დაწესებული ემბარგო მოიხსნა, შეიძლება ითქვას, რომ ამით ირანულ ინვესტიციებსაც მეტი გასაქანი ექნებათ და, ბუნებრივია, რომ ირანი (როგორც სახელმწიფო) და ირანელებიც (კიდევ უფრო მეტად) პირველ რიგში, ალბათ, თავის სამეზობლოში ეცდებიან თავისუფალი ფინანსური რესურსების მომგებიანად დაბანდებას.

საქართველოს პოტენციური სარგებელი: ირანის მხრიდან აქტიური საგარეო ინვესტიციები საქართველოში, ალბათ, კარგახანს ვერ გაუტოლდება ჩინეთის, ან თუნდაც თურქეთის მიერ მიმდინარე თუ დაგეგმილი ინვესტირების მასშტაბებს. თუმცა, ისიც უნდა ითქვას, რომ ჩვენ თითქმის არაფერი ვიცით ამ ქვეყანაში არსებული პოტენციური ინვესტორების შესახებ, რომელთა საგარეო ინვესტირების უნარ-ჩვევები ამდენხანს საკმაოდ მკაცრად რეგულირებული იყო… არაა გამორიცხული, რომ ახლა უკვე არა მხოლოდ მცირე, არამედ საშუალო მასშტაბის ბიზნესიც დაინტერესდეს საქართველოში ინვესტირებით. ამ მხრივ პოზიტიური როლი შეიძლება თურქეთის მაგალითმა ითამაშოს, მით უფრო, რომ ისტორიულად ირანის და თურქეთის კონკურენცია საქართველოსთან დამოკიდებულებაში საყოველთაოდ ცნობილია. იმ პირობებში, როდესაც საქართველოში 2014 წლიდან რუსული, უკრაინული და ბოლო დროს კი ევროკავშირის მხრიდანაც სავალუტო გადმორიცხვები შემცირდა, როცა არამარტო პოსტსაბჭოთა ბაზრები და ვალუტები, არამედ ჩინეთის იუანიც ძალიან სერიოზულ რყევებს განიცდის (ახლახანს ყაზახური და ყირგიზული ვალუტების მკვეთრი დევალვაციის მაგალითიც კმარა), საქართველოსთვის ირანიდან პოტენციური სავალუტო შემოსავლები – პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ინვესტიციების სახით – უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი შეიძლება აღმოჩნდეს სავალუტო-საფინანსო რისკების გადაზღვევისა და ლარის სტაბილიზაციისათვის.

პოტენციური სისუსტე, ალბათ პოლიტიკური ხასიათისა იქნება, თუმცა არაა გამორიცხული, რომ თავად სოფლის მოსახლეობაც ეჭვიანად მოეკიდოს ირანულ ინვესტიციებს.

პოტენციური შესაძლებლობები: ალბათ, პოლიტიკური ხასიათის ყოყმანს და ეჭვიანობას გარკვეულად შეამცირებდა ირანში მაცხოვრებელი ფერეიდნელი ქართველების აქტიური ჩაბმა ამ პროცესში – მით უფრო, თუ მათ რაიმე სახის ფინანსურ-საგადასახადო თუ პოლიტიკური შეღავათები ექნებათ საქართველოს ხელისუფლების მხრიდან. ასევე საინტერესო იქნებოდა სასწავლებლად სტუდენტების გაცვლითი პროგრამები, კულტურის და ხელოვნების მუშაკთა გაცვლითი ვიზიტები, გამოფენებისა და ფესტივალების ჩატარება, ერთობლივი საწარმოების, მათ შორის აგროფირმების და ტურფირმების გახსნა.

პოტენციური საფრთხე: კარგად გვახსოვს, რომ ირანელთა მიერ ბიზნეს-ინტერესების საქართველოში დაფიქსირებას აშშ-ის სადაზვერვო სტრუქტურების მხრიდან საკმაოდ მკაცრი რეაქცია მოჰყვა, როდესაც მათ 2013 წელს პირდაპირ განაცხადეს, რომ საქართველოში საავიაციო და საბანკო სექტორში განხორციელებული ინვესტიციების უკან ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა, ანუ ირანის უშიშროების მძლავრი სტრუქტურის ინტერესები იდგა… ამას საბოლოოდ ირანელთა მიმართ საქართველოში უვიზო მიმისვლის რეჟიმის შეჩერებაც მოჰყვა, რამაც საკმაოდ ნაყოფიერად დაწყებული ეკონომიკური თანამშრომლობის ყლორტები ლამის გაახმო… (http://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323864304578320754133982778)

V. ირანი, როგორც სამხედრო ძალა რადიკალურ ვაჰაბიტურ ისლამთან დაპირისპირებაში

სულ რაღაც ორიოდე წლის წინ ირანი აშშ-ის მიერ მთავარ სერიოზულ საფრთხედ აღიქმებოდა, ირანის ბირთვული პროგრამის შეჩერება კი – ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პრიორიტეტად. ირანი შეტანილი იყო ტერორიზმის პოტენციური სპონსორი ქვეყნების რიცხვში, ეკუთვნოდა იმ იშვიათ ქვეყნების რიცხვს, სადაც ამერიკის და დასავლური დემოკრატიების ქვეყნებს საელჩოები და დიპლომატიური ურთიერთობა არ გააჩნდათ. ირანის უმაღლესი ხელისუფლება და აშშ ხელისუფლება ცივი ომის ლამის გაცხელებულ ფაზაში იყვნენ…

ამჟამად მდგომარეობა – საკმაოდ, ხოლო მოლოდინები – ლამის კარდინალურად შეიცვალა. ისლამური სახელმწიფოს, როგორც საერთაშორისო საზოგადოების მთავარი თავის ტკივილის წარმოქმნამ და იმ დაუჯერებელმა სისასტიკემ, რომლითაც ეს ტერორზე ორიენტირებული სახელმწიფო მოქმედებს და ანადგურებს უდანაშაულო ადამიანებსა თუ ფასდაუდებელ არქიტექტურულ ძეგლებს, ირანის მიუღებლობის ფაქტორი მკვეთრად შეასუსტა. ამავდროულად წინა პრეზიდენტთან შედარებით უფრო ლიბერალური პრეზიდენტ რუჰანის მიერ ამერიკის შემაჩვენებელი განცხადებების შემცირებამ და ბირთვული პროგრამის კონტროლისა და სანქციების მოხსნის საკითხში უფრო კომპრომისულმა მიდგომამ, ისევე როგორც აშშ ამჟამინდელი ხელისუფლების მიერ იმის გააზრებამ, რომ ირანის მიმართ ვერც საომარი ოპერაცია გაამართლებს და არც სამოქალაქო პროტესტების მხარდაჭერა მოიტანს ხელისუფლების ცვლილების რეალურ შესაძლებლობას, დასავლური სახელმწიფოების ანალოგიური პოზიციის გამო, ბოლოს და ბოლოს მსოფლიო მიიყვანა ირანის მიმართ სანქციების მოხსნის საკმაოდ საკამათო და თითქოს მოულოდნელ გადაწყვეტილებამდე. და როგორც ეს არაერთხელ მომხდარა მსოფლიო პოლიტიკურ ისტორიაში (მაგალითად, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონიისა და გერმანიის აღორძინების პროცესები და მათი ურთიერთობები მათი დამარცხების მთავარ შემოქმედთან), გუშინდელი მტრები დღეს ლამის პოლიტიკურ მეკავშირეებად გვევლინებიან ორ ფრონტზე – სირიაში და ერაყში. სრულიად გასაგები მიზეზების გამო ამერიკასა და დასავლეთის ქვეყნებს არ სურთ ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ სახმელეთო ოპერაციების დაწყება. ისიც აშკარაა, რომ მხოლოდ წერტილოვანი საავიაციო დარტყმებით ისლამური სახელმწიფოს საფრთხის ნეიტრალიზაცია გამორიცხულია… ამიტომ, ცოტა მოულოდნელია, მაგრამ დასაშვებია, რომ სწორედ ირანი, მისი ლამის 700,000-იანი არმიით, საიდანაც 150,000 პროფესიონალი სამხედროა, ხოლო დანარჩენი – საკმაოდ კარგად გაწვრთნილი წვევამდელი თუ რეზერვისტი, აღმოჩნდეს ის რესურსი, რომელსაც გეოგრაფიული სიახლოვის და გამოცდილების, ასევე საკმაოდ ძლიერი სატანკო, სარაკეტო და საჰაერო ძალების აღჭურვის გამო, სავსებით ხელეწიფება ისლამური სახელმწიფოს ძალებთან სამხედრო დაპირისპირების წარმატებით დასრულება. მით უფრო, თუ დასავლური ავიაციის კოორდინირებული დახმარების იმედი ექნება… რათქმა უნდა, ეს მარტივი სულაც არ იქნება, – რომ გუშინდელი ლამის მტრები დღეს ერთად საბრძოლო ოპერაციებს ატარებდნენ, მაგრამ ეს პროცესი დაწყებულია და საერთო პოლიტიკური ინტერესების ლამის სრული თანხვედრა ამ ეტაპზე კოორდინირების ძალიან სერიოზულ წინაპირობას ჰქმნის. ასე გასინჯეთ, მიუხედავად კვლავაც აქტიური ანტიამერიკული რიტორიკისა, ირანის რელიგიური ლიდერების მხრიდანაც ისლამური სახელმწიფოს მიმართ დაპირისპირება მეტი მგონია, ვიდრე ამერიკის მიმართ…

საქართველოს პოტენციური სარგებელი: რაც არ უნდა სურვილები ჰქონდეს ირანის სამხედრო ხელმძღვანელობას ამერიკელებთან თუ ინგლისელებთან სამხედრო ამოცანების კოორდინირებისა, ამის საწინააღმდეგოდ ჯერჯერობით სერიოზული მორალურ-პოლიტიკური ფაქტორები არსებობს – ეს უეფა არ არის, სადაც ტრანსფერი შედგება თუ არა, გუშინდელი მეტოქეები დღეს უკვე თანაგუნდელები არიან, და – პირიქით. შეიძლება წარმოვიდგონოთ კი საქართველოს სამხედროების მონაწილეობა ასეთ – საკოორდინაციო – ფუნქციაში?? არ ვიცი… ამ სფეროში მე ნამდვილად ძალიან ცოტა მესმის, მაგრამ თუ ეს ზღაპრული ფანტაზია არ არის, დავფიქრდეთ იმაზე, რომ ასეთი მონაწილეობა არა მარტო ქართველი სამხედროების მომზადებას და რეპუტაციას, არამედ საქართველოსთან სამხედრო თანამშრომლობის მნიშვნელობას კიდევ უფრო გაზრდიდა და დამატებითი სერიოზული არგუმენტი იქნებოდა ნატოში საქართველოს გაწევრიანების ევროსკეპტიკოსების წინააღმდეგ…

რა თქმა უნდა, მესმის, რომ ეს თეორიული ვარიანტი საკმაოდ მნიშვნელოვანწილად „კარტების სახლია“ და ძალიან ბევრი ფაქტორისა და ძლიერი დაინტერესებული მხარის მეცადინეობით შეიძლება არასოდეს განხორციელდეს. საფრთხეებიც და საშიშროებებიც ძალიან მაღალია. ამიტომ კიდევ ერთხელ მინდა ხაზი გავუსვა, რომ ჩემს ამოცანად კითხვების დასმა მიმაჩნია, მათზე პასუხი კი სპეციალისტების საქმეა.

VI. ირანის, როგორც საერთაშორისო საფრთხის შემცირება და ამ ფაქტორის შედეგები გლობალური პოლიტიკის პროცესზე

პრინციპში, ის რაც ირანთან მიმართებაში ხდება და ასევე (თუმცა უფრო მცირე მასშტაბით და რისკებით) – ის, რაც კუბასთან მიმართებაში ხდება, შეიძლება იქცეს აშშ ადმინისტრაციის მიერ ბოლო 50 წლის განმავლობაში უმთავარეს პოლიტიკურ გარღვევად (ამ სიტყვის ორივე შესაძლო მნიშვნელობით) – ან უმნიშვნელოვანეს გამარჯვებად, ან – უმწარეს ფიასკოდ! ვფიქრობ, თუ ირანთან და კუბასთან დადებულმა ხელშეკრულებებმა გაამართლა, ამერიკის ეკონომიკის ფანტასტიური კრიზისიდან ფანტასტიური წარმატებით გამოსვლასათან ერთად, ეს შეიძლება იქცეს იმის წინაპირობად, რომ არც ისე შორეულ მომავალში ამერიკის სახელოვან პრეზიდენტების ხუთეულში ბარაქ ობამაც დამკვიდრდეს, – ფრანკლინ დელანო რუზველტის მხარდამხარ, რომელმაც ჯერ განადგურებული ეკონომიკა ააღორძინა, ხოლო შემდეგ მსოფლიოში ყველაზე დიდი სამხედრო გამარჯვების არქიტექტორი გახდა…

ვიცი, რომ ძალიან ბევრი ამას უსაფუძვლო ჰიპერბოლად ან წრეგადასულ „ობამაფილობად“ ჩამითვლის. ვეცდები ავხსნა, რატომ ვფიქრობ ასე.

სულ ახლახანს ამერიკის დიპლომატიის ცოცხალმა ლეგენდამ – ჰენრი კისინჯერმა ასეთი ფრაზა თქვა, რომელსაც ასი პროცენტით ვეთანხმები –

„Беда американских войн с конца Второй мировой войны заключалась в неспособности связать стратегию с тем, что было возможно совершить на внутригосударственном уровне. Все пять войн, в которых мы сражались с конца Второй мировой войны, начинались с большим энтузиазмом. Но в конце их мы не наблюдали торжества «ястребов». В конце концов, они оказывались в меньшинстве. Нам не следует ввязываться в международные конфликты, если в начале мы не можем представить себе их окончания и не готовы прилагать усилия, необходимые для достижения поставленной цели.“

http://inosmi.ru/world/20150821/229779825.html

The trouble with America’s wars since the end of the Second World War has been the failure to relate strategy to what is possible domestically. The five wars we’ve fought since the end of World War II were all started with great enthusiasm. But the hawks did not prevail at the end. At the end, they were in a minority. We should not engage in international conflicts if, at the beginning, we cannot describe an end, and if we’re not willing to sustain the effort needed to achieve that end.

http://www.nationalinterest.org/feature/the-interview-henry-kissinger-13615?page=3

თავი რომ დავანებოთ კორეის და ვიეტნამის კონფლიქტებს, უფრო ახლო წარსულშიც წარმოებული ავღანეთის, ერაყის და ლიბიის სამხედრო ოპერაციები ნათლად წარმოაჩენს, რომ ამერიკამ არ იცოდა, რა შედეგით დამთავრდებოდა ეს ომები, ვერ გათვალა, რა დაუჯდებოდა ისინი მატერიალურად და მორალურ-პოლიტიკური დანაკარგების სახით და რა იქნებოდა მას შემდეგ, რაც ამერიკელი ჯარისკაცები დატოვებდნენ ამ ქვეყნებს… ყველაზე საინტერესო კი ის იყო, რომ მას შემდეგ, რაც რონალდ რეიგანმა და მარგარეტ თატჩერმა სსრკ-ის დაშლის საფუძვლად საბჭოთა იმპერიის ავღანური ომი მისთვის კატასტროფულ ჩამთრევ ქვიშებად გამოიყენეს, რამაც პოლიტიკურად უკვე მოფამფალებული საბჭოთა კავშირი ეკონომიკურადაც მოაოხრა, შემდეგში უკვე თავად ამერიკა განმეორებით ეგებოდა ამ ხაფანგში – იწყებდა ომს სწორი გათვლის გარეშე, მიდიოდა კატასტროფულ ეკონომიკურ ხარჯებზე და ვეღარ ახერხებდა თუნდაც იმას, რომ სახის დაკარგვის გარეშე და ადგილზე მისთვის საიმედო პარტნიორის დატოვებით გამოსულიყო ამ ქვეყნიდან. მაშინ როცა მისი მთავარი პოლიტიკური ოპონენტი, – ყოფილი სსრკ, ხოლო ამჟამად რეინკარნაციის სურვილით მოქმედი რუსეთი – მშვენივრად ითბობდა ხელს ამერიკის ომებზე რამდენიმე სერიოზული ფაქტორის გაძლიერებით:

ა) თესავდა დაპირისპირებას ამერიკასა და მის დასავლელ პარტნიორებს (პირველ რიგში – გერმანიასა და საფრანგეთს) შორის. იმ კონფლიქტებშიც კი, სადაც ევროპელი მოკავშირეები თავიდან მხარს უჭერდნენ ამერიკულ ინტერვენციას, საბოლოო ჯამში, ისინი ყველანაირად ცდილობდნენ ამ ომებიდან გამოსვლას და პასუხისმგებლობის კიდევ უფრო დამძიმებას ამერიკისათვის. ხოლო რუსეთი მუდმივად ამძაფრებდა ამ დაპირისპირებას.

ბ) ცდილობდა ახლო აღმოსავლეთში და მუსულმანურ სამყაროში მშვიდობის მტრედის მანტიით სამშვიდობო პროცესების შეუცვლელ ინიციატორად თავის დაფიქსირებას.

გ) იღებდა უზარმაზარ დივიდენდებს, სწორედ იქ და სწორედ იმიტომ, რომ ამერიკა ომობდა! ომობდა ნავთობის მოპოვების ცენტრალურ აუზში. ამის გამო ნავთობი ძვირდებოდა და შედეგად – რუსეთი მდიდრდებოდა.

ლიბიის წინააღმდეგ ომში ობამამ ის მაინც მოახერხა, რომ ავიაციის გარდა ამერიკის სახმელეთო კონტინგენტს მასში მონაწილეობა არ მიუღია! თუმცა, ლიბიის ომის შედეგებიც მაინც ვერაა საამაყო ამერიკისათვის – პროგნოზირებადი ქვეყნის ნაცვლად რამდენიმე ჯგუფად დაყოფილი მოსისხლე ტომები… არეულობა, შუღლი, ქაოსი, მიგრანტთა უზრმაზარი ტალღები…

სამაგიეროდ, მას შემდეგ, რაც გადამწყვეტ მომენტში სირიაში სამხედრო ჩარევისაგან თავი შეიკავა, ობამას ადმინისტრაციამ უაღრესად სწორი ტაქტიკა განახორციელა, რაც მისი პრეზიდენტობის ბოლოსწინა წელს კუბასთან 55 წლის შეწყვეტილი ურთიერთობების აღდგენით დასრულდა, ხოლო ირანთან 35 წლის წინ შეწყვეტილი ურთიერთობების აღდგენის იმედი გაჩნდა.

სამაგიეროდ, ამერიკის საომარი პათოსი და გაუაზრებელი შედეგების სამხედრო კონფლიქტებისა და ომების დროშა ახლა რუსეთმა აიტაცა. ჯერ ყირიმი მიიერთა, მაგრამ აშკარა იყო, რომ მხოლოდ ყირიმს ვერავინ მოუძებნიდა სწრაფი და მდგარდი ეკონომიკური განვითარების შესაძლებლობას და ამიტომ პუტინმა „მალოროსიის“ კარტის გათამაშება გადაწყვიტა და ჰიბრიდული ომის საკმაოდ ეფექტური ტაქტიკა კიდევ უფრო დახვეწილი სახით გამოიყენა.

საომარ ოპერაციებისაგან თავშეკავების შედეგია ის, რომ როცა ამერიკა აღარ ომობს და ეკონომიკის აღდგენით დაკავდა, დოლარი როგორც არასდროს გაძლიერდა, ნავთობი კატასტროფულად გაიაფდა, ამერიკა და დასავლეთ ევროპა ისევ მხარდამხარ დგანან რუსეთის მიერ მეორე მსოფლიო ომის საზღვრების გადასინჯვის მცდელობის წინააღმდეგ, ბოლო ათწლეულებში ოდნავ ლეთარგიული NATO გამოფხიზლდა და სერიოზული წვრთნების ხანა გამოაცხადა, ევროპის ქვეყნებმა თავდაცვით ბიუჯეტებს სასწრაფოდ გადახედეს და გაზარდეს, არამცთუ შვედეთი, არამედ ლამის ფინეთიც კი ნატოში შესვლაზე ალაპარაკდა, ისევე როგორც უკრაინა!.. დაბოლოს, ნავთობის ფასის კატასტროფული ვარდნას რუსული ნეოიმპერიალიზმი დასავლური პროდუქტების პროპაგანდისტული განადგურების ვიდეოკადრებით პასუხობს… როლები შეიცვალა… თუმცა, ბოლო მომენტში რუსეთმაც ხელი მოაწერა ირანთან ხელშეკრულებას და ახლა ყოველნაირად ცდილობს ეკონომიკური მოგება მაინც ნახოს ირანის ფრონტზე ამ პოლიტიკურად წაგებული თამაშიდან.

პოლიტიკური წაგება კი აშკარაა – სწორედ ირანის წინააღმდეგ მიმართული სანქციებისათვის მხარდაჭერის, ან – ვეტოს არდადებით მაინც, ევაჭრებოდა რუსეთი დასავლეთს ბოლო 20 წლის განმავლობაში. სწორედ ავღანეთსა და ერაყში კოალიციის ჯარებისათვის ტვირთების მიწოდების სატრანსპორტო კორიდორების გამოყოფა იყო მეორე „სავაჭრო ხიდი“…

ახლა კი რა მოხდება, თუ არ იქნება არც სატრანსპორტო კორიდორებზე ხვეწნისა და არც ირანისთვის სანქცებისათვის გაგრძელება/დაწესების საკითხზე ხვეწნის აუცილებლობა? ხომ არ შემცირდება მკვეთრად დასავლეთის მხრიდან რუსეთთან შეთანხმებების მისაღწევად გასაღები მსხვერპლის მოცულობა?

და მეორეს მხრივ, თურმე, როცა ამერიკა არ ომობს და რუსეთი ომობს, როცა რუსეთი იერთებს ყირიმს თავისი იმპერიული წარსულის ლამის ანშლუსებით დასაბრუნებლად, თურმე სწორედ ეს აღმოჩნდა ევროპისათვის ყველაზე საუკეთესო გამოსაფხიზლებელი ცივი შხაპი. მინავლდა ბისმარკისეული ლოზუნგის თანახმად რუსეთთან სტრატეგიული კავშირის აუცილებლობისადმი გერმანელი კანცლერების ერთგულება. მერკელსა და პუტინს შორის შავმა კატამ გაირბინა, რადგან ის რუსეთი, რომელიც თავად არის გადასული დადგენილი საზღვრების რღვევასა და მეზობლების ჩაკბეჩა-გადაყლაპვაზე, ვეღარ და აღარ განიხილება საიმედო პარტნიორად, თუნდაც – საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების ზიანის ფასადაც კი… და რაღა დროს გერმანია და საფრანგეთია, რომელმაც ასე სიმწრით ჯიბეში უკვე ჩადებული „მისტრალური“ მილიარდიც კი ამოიღო, რადგან ძალიან მიუღებლად ჩათვალა მეზობელი, ერთმორწმუნე და ერთი სისხლის მეზობლის გადამყლაპველი ქვეყნის სამხედრო პოტენციალის გაძლიერება, როცა – ერთ დროს რუსეთისთვის უერთგულესი ყაზახეთისა და ბელორუსიის პრეზიდენტებიც კი არაფრით აღიარებენ ყირიმის მიტაცებას – ყირიმის მოსახლეობის თავისუფალი ნების გამოხატულებად…

ამ ფონზე ირანის კარტით ვაჭრობის დასასრული ნავთობზე ფასების ვარდნასთან ერთად ძალიან მძიმე დარტყმაა, რომელსაც არა მგონია, თუნდაც რუსეთის მიერ ირანში კიდევ რამდენიმე ატომური ელექტროსადგურის კონტრაქტმაც კი უშველოს. მით უფრო, ჯერ არავინ იცის, რამდენად აშენდება ეს ელექტროსადგურები, და რამდენად სწორედ და მაინცდამაინც რუსეთი იქნება მათი მშენებლობის კონტრაქტორი…

საქართველოს პოტენციური სარგებელი: ირანთან აქტიურ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში აუცილებლად უნდა ვეცადოთ ჩაბმა. ირანის გაგება ჩვენ უფრო შეგვიძლია, მათთან მრავალი საუკუნის გამოცდილების მქონეთ, თუ ამერიკელებს?

პოტენციური სისუსტე: გვახსოვს კი ირანი? გვყავს კი ირანისტები? გვაქვს კი სტრატეგია ამ მიმართულებით? ორივე თეიმურაზ მეფის, არჩილ მეფის თუ ალავერდიხან უნდილაძის შესახებ მოგონებები ვერ შეცვლის დღევანდელი ირანის შესახებ და მიმართებაში ჩვენში გაჩენილ სერიოზულ ვაკუუმს.

პოტენციური შესაძლებლობები: საქართველოს გადარჩენა ჩვენი ძველი დიპლომატიური უნარ-ჩვევების აღორძინებაშია. საქართველო გადარჩა არა მხოლოდ საბრძოლო ხელოვნების და ვაჟკაცობის წყალობით, არამედ ქართველების მიერ ირგვლივ არსებული ძლიერი სახელმწიფოების ინტერესების ოსტატურად გამოყენების დიპლომატიის წყალობითაც… სიტუაცია თითქმის იგივეა დღესაც, მხოლოდ რამდენიმე ახალი Stakeholder-ი დაემატა, არც ჩვენს შანსებს იქნებ აუმჯობესებდეს კიდეც…

პოტენციური საფრთხე: ირანის მხრიდან დაწყებული პროცესი მხოლოდ მცირე მონაკვეთია დასავლეთის მხრიდან მასთან ურთიერთობის ნორმალიზების იმ გრძელ გზაზე, რაც ჯერ კიდევ გასავლელია. გარანტირებული არაფერია. არაა გამორიცხული, ირანის რეალური მიზანი მხოლოდ დროის მოგება იყოს. დიპლომატია ურთულესი ხელოვნებაა, სადაც რეალობა ხშირად ყალბია, ხოლო ფანტაზიები – სასურველი რეალობის მყიფე საფუძველი…

VII. ბოლოსიტყვაობა

ყველაფერი ის, რაზეც ზემოთ ვილაპარაკე, თეორიული ანალიზია, რომლის სიღრმის ილუზია მე არ მაქვს, და, ალბათ, არც მკითხველს არ უნდა ჰქონდეს. საჭიროა ამ საკითხების და ამ კითხვების დასმა სხვადასხვა კუთხიდან, საჭიროა ჭადრაკის მოთამაშის მსგავსად უამრავი შესაძლო ალტერნატივის მაქსიმალურად სწორად გააზრება და თითოეული ალტერნატივის ალბათობის კრიტიკულად გათვლა. ეს უეჭველად უნდა მოვინდომოთ და გავაკეთოთ, რადგან თუ დამოუკიდებელ ქვეყნად არსებობის პრეტენზია გვაქვს, ეს დამოუკიდებლად და საღად აზროვნების პირობებში შეიძლება მხოლოდ.

და მაინც, რაც არ უნდა მოვინდომოთ, როგორც გოეთე იტყოდა, „ეჰ, თეორია, ჩემო კარგო, უფერულია, მაგრამ ოქროს ხე სიცოცხლისა მუდამ მწვანეა“. ჩვენს გეგმებსა და სტრატეგიებში მოვლენათა რეალური განვითარება რაღაც მასშტაბით ყოველთვის შეიტანს ხოლმე ცვლილებებს. და ისიც უნდა დავიმახსოვროთ, რომ როგორც დიზრაელი იტყოდა, სტრატეგიული მეგობრები დიდი ხნით არც არსებობენ, არსებობენ მარადიული სტრატეგიული ინტერესები. და თუ ჩვენი სტრატეგიული ინტერესები, შაჰ აბასის მმართველობიდან ოთხი საუკუნის შემდეგ ირანისას დაემთხვევა, ხოლო რუსეთის ინტერესებს – გაცილებით ნაკლებად, ესეც არ იქნება სამუდამო კონფიგურაცია. შეიძლება გავიდეს სულ რამდენიმე ათეული წელი და მსოფლიო პოლიტიკურ რუკაზე ძალთა და პიროვნებათა მონდომებით და მოვლენათა განვითარების წყალობით ისევ დაბრუნდეს ის სიტუაცია, რომ კვლავაც რუსეთს მივაპყროთ მხსნელი მზერა, ხოლო ირანთან მდგომარეობა ისევ გამწვავდეს.

გამოსავალი მხოლოდ ერთია, დოგმებზე უარის თქმა, რეალობის კრიტიკულად შეფასება, პროფესიონალების მოსმენა, ფიქრი და მომავლის გათვლა… მხოლოდ ერთი რამ უნდა დარჩეს უცვლელი – ჩვენი ქვეყანა, ჩვენი საქართველო უნდა გადავარჩინოთ და გავაძლიეროთ. ეს კი მხოლოდ მაშინ შეგვეძლება, თუ ფიქრს, შრომას, სამოქალაქო ერთიანობას და ერთმანეთისადმი თანადგომას გავაერთიანებთ, ერთმანეთისათვის ძირისგამოთხრის ამოცანას პრიორიტეტულად არ გავხდით, და თუ სამშობლოს სიყვარული სუფრის გარეთ მეტად შეგვეძლება, ვიდრე – სადღეგრძელოებსა და ზღაპრებში…


უბედურების გაკვეთილები


თბილისი, ჩიქოვანის ქუჩის მონაკვეთი ვერეს წყალდიდობის შემდეგ (დ. ჯანიაშვილის ფოტო Google-ზე).

კიდევ ერთი გაკვეთილი… კიდევ ერთი ტრაგედია…

ტრაგედია, რომელმაც შეგვძრა. ტრაგედია, რომელიც მოსალოდნელი იყო…

მიწაში ჩაფლული სიცოცხლეები… დაუბადებელი ბავშვი… დაუქორწინებელი გოგონები… ხელი, რომელიც წყალმა მეუღლეს გამოსტაცა… უკანასკნელი ზარი საყვარელ ადამიანთან… უკანასკნელი სმს-ები… ტრაგიკულად დასრულებული მეცადინეობა… მდინარის სხვადასხვა ნაპირზე ნაპოვნი დები…

ზოოპარკი, რომელიც სასაფლაოდ იქცა… ტირილი და სიჩუმე იქ, სადაც გუშინ ჟივილ-ხივილი ისმოდა… დამხრჩვალი და დახოცილი ცხოველები… ვეფხვის მიერ მოკლული კაცი და პოლიციის მიერ დახვრეტილი ვეფხვი… განადგურებული სახლები… განადგურებული მანქანები…

კოშმარი ქალაქის ცენტრში… გზა, რომელიც ბევრისთვის ბოლო გზად იქცა… :(

თბილისი მსოფლიო მედიის ცენტრში და კიდევ ერთხელ მწარედ განცდილი სენტენცია – No news – good news :(…

და ისევ ჩვენი ბრძენი ვაჟას სტროფები:

ბუნება მბრძანებელია,
იგივ მონაა თავისა,
ზოგჯერ სიკეთეს იხვეჭავს,
ზოგჯერ მქნელია ავისა;
ერთფერად მტვირთველი არის
საქმის თეთრის და შავისა…

ამჯერად – ძალიან შავი იყო ის ტრაგიკული ღამე…

=====

როდესაც მედიკოს სტუდენტებს დაავადების სიმპტომებზე ვესაუბრები, არასოდეს ვივიწყებ ტკივილის ფენომენის პარადოქსს: ტკივილი საშინელება შეიძლება იყოს ავამდყოფისათვის, მაგრამ ხშირად სწორედ იგია მისი ხსნის საწყისი – როდესაც არის ტკივილი, ადამიანი გრძნობს, რომ რაღაც ცუდი ხდება მის თავს და ექიმთან მიდის… ხშირად, სწორედ მაშინაა ძნელი და ნაგვიანები სიცოცხლის გადარჩენა, როცა ტკივილი არ არის, როდესაც ავი საქმე ჩუმად მზადდება…

საზოგადოებისთვის ტკივილის შეგრძნება ისეთივე მნიშვნელოვანი მომენტია, როგორც ერთი ადამიანისათვის. იმ განსხვავებით, რომ საზოგადოებას საკუთარი დაავადების აღმოჩენა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ თითოეული ინდივიდი მხოლოდ საკუთარი ტკივილით არაა დაინტერესებული, თუ შეგვიძლია, რომ სხვისი ჭირიც ვიგრძნოთ და გავიზიაროთ… თუ „ძალა ერთობაშია“ მხოლოდ სუფრაზე და ტრიბუნაზე არ გვახსოვს… უნდა მივხვდეთ, რომ იმისათვის, რომ ძალის ერთობა მოვახერხოთ, სხვისი ტკივილის გაზიარება უნდა შეგვეძლოს, უპირველეს ყოვლისა…

მაგრამ მარტო ეს არ კმარა. ადამიანად ყოფნიდან საზოგადოებად ყოფნამდე მარტო თანაგრძნობა ვერ მიგვიყვანს. ავადმყოფის მიერ მხოლოდ ტკივილის შეგრძნება და ექიმთან მისვლა ვერ იქნება განკურნების გარანტია… ტკივილი მხოლოდ სიგნალია, რომელსაც გაშიფვრა სჭირდება. უბედურების თავიდან აცილება და დანაკარგის შემცირება მხოლოდ ისეთ საზოგადოებას შეუძლია, სადაც გადაწყვეტილებები ჭკვიანი და პასუხისმგებლობის გრძნობით სავსე პროფესიონალების აზრთა შეჯერებულ დასკვნებს ეყრდნობა და არა – ქარაფშუტულ ლოზუნგებსა და პოლიტიკანურ გაცხენებებს.

2011 წლის მარტში დავწერე ბლოგი „მოსალოდნელი უბედურება“. იაპონურ ტრაგედიაზე დავწერე – აუწერელ, საზარელ ტრაგედიაზე:

იაპონელ ხალხს დაატყდა უბედურებასაშინელი, შემაძრწუნებელი, გამაოგნებელი ტრაგედია

ვუყურებ ამ კადრებს და მიჭირს იმის წარმოდგენა, რა ხდება იქ ადგილზე. – სათამაშოებივით აცურებული უშველებელი გემები, სახლები და მანქანები, ნაფოტებივით მიმოყრილი გადამცემი ხაზების ბოძები და დიდი ხეებისტიქია, რომელიც ატომურ ელექტროსადგურებს და ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს ანგრევს, წყლის ქვეშ დამარხული სოფლები და ქალაქები, გაუჩინარებული მატარებლები დახალხიათობითასობითათასობითალბათ, ათეულათასობითთუ მეტი არა

იაპონელთათვის დასაბამიდან მიწისძვრა ის უჩინარი მონსტრი გამხდარა, რომელიც ყოველთვის მათ სახლში ცხოვრობს და ერთადერთი გზა მის მოულოდნელ გამძვინვარებასთან გამკლავებისა, არის იმის ცოდნა რა შეიძლება დაუპირისპიროიაპონიის ათობით მთავრობები დიდი ხანია ამზადებენ ქვეყანას და ხალხს ამ უბედურებისთვისშენობების კონსტრუქციები და მასალები იხვეწება, ყოველწლიურად ტარდება ნაციონალურ მასშტაბის ერთიანი სავალდებულო წვრთნები, როგორ უნდა გაუმკლავდნენ მიწიძვრას, რომელშიც დაწყებითი კლასების ბავშვებიც მონაწილეობენ. დეტალურად არის გაწერილი და განაწილებული ევაკუაციის გეგმები, სარეზერვო და სამოქალაქო თავდაცვის სამსახურები, საინფორმაციო ქსელის ალტერნატივები და .

=====

თუ მარტივად ვუპასუხებთ ძალიან რთულ კითხვას, რა იწვევს კატასტროფის დამანგრეველ შედეგებს, შეიძლება ითქვას, რომ ეს უხშირესად ბუნებრივი ფაქტორების არახელსაყრელი განვითარება და ამ განვითარების არასწორი შეფასება (ან სულაც – შეუფასებლობა) არის. ადამიანური ფაქტორიც ხომ ამ შეუფასებლობის ნაწილია, უმეტესად… ნათქვამია, ურემი რომ გადატრიალდება, გზა მერე გამოჩნდებაო… მაგრამ ჩვენი განსაკუთრებული პრობლემა ის ბედოვლათობაა, რომ გზის გამოჩენიდან ცოტა ხანში ამ გზასაც ვივიწყებთ, ურმის გადაბრუნებასაც და ისევ ძველებურად ვაგრძელებთ იმას, რაც ბედოვლათობის წესია – სასურველი უკეთესის მოლოდინით – შესაძლო უარესის სრულ იგნორირებას…

თურმე ეს ყველაფერი ადრეც მომხდარა! თურმე გვყოლია სპეციალისტები! თურმე საკმაოდ სწორი დასკვნები და წინასწარმეტყველებები გაკეთებულა, თანაც, არა მარტო 2011 წელს, არამედ უფრო ადრეც! 70-იან წლებში ვერეს ხეობაზე მაღალ ხიმინჯებზე დაყრდნობილი გზის გაყვანის პროექტიც ყოფილა (მერე მივიწყებული), 50-იან და 30-იან წლებშიც კი საკმაოდ ბევრი დაწერილა იმ საფრთხეზე, რასაც თბილისს პატარა მდინარე ვერეს საოცარი გადარევა უქადდა და იმაზეც, რომ ამ საფრთხეების უგულვებელყოფა დაუშვებელი იყო!

და სად გაქრა მერე ეს ცოდნა? რატომ ამოვდეთ ამ ხიფათზე დაწერილი თავები და წიგნები ყურთბალიშის ქვეშ? რატომ ვიფიქრეთ, რომ რაც ცუდია, ის უკვე მოხდა და აღარ განმეორდება? და რატომ მოხდა ისე, რომ როცა ვერეზე ახალი გვირაბები გაკეთდა, მდინარის ჭალაში დიდი გამტარობის მაგისტრალი იქნა გაყვანილი, ხოლო ამ მაგისტრალის გაყოლებაზე უამრავი მაღალსართულიანი სახლის მშენებლობაზე დაიგეგმა?! მხოლოდ მოგებული არჩევნები და ბინების გაყიდვით შემოსული შემოსავლები ედგათ თვალწინ პოლიტიკოსებსა და ბიზნესმენებს?

აი, რას ამბობს გარემოს ეროვნული სააგენტოს გეოლოგიის დეპარტამენტის უფროსი მერაბ გაფრინდაშვილი („ლიბერალი“, 20.06.15 – http://www.liberali.ge/ge/liberali/articles/126478/):

13-14 ივნისს ერთდროულად განვითარდა 8 გეოლოგიური თუ ჰიდრომეტეოროლოგიური მოვლენა: კლდეზვავი, მეწყერი, ღვარცოფი, მდინარეების გვერდითი ეროზია, სიღრმითი ეროზია, უხვი ატმოსფერული ნალექი წვიმის სახით, წყალმოვარდნა და დატბორვა. ამ რვა პროცესმა ერთდროულად იმუშავა, ასეთი რამ მე და არც ერთ ჩემს კოლეგას არ გვახსოვს...

ხომ გვაჩვენა ფაქტებმა უკვე, რომ არ შეიძლება მდინარის ჭალაკალაპოტში სახლებისა და სხვა ნაგებობების აშენება. ეს მდინარის კუთვნილი ტერიტორიაა. როგორც სახლს აქვს საკარმიდამო ნაკვეთი, რომელიც მისი საკუთრებაა, ასევეა ჭალაკალაპოტიც მდინარისთვის. კალაპოტში მუდმივად მოედინება წყლის ნაკადი, ჭალას კი 10-15-20 წელიწადში ერთხელ აუცილებლად ტბორავს წყალი. ამიტომ მდინარეს თავისუფლება სჭირდება, არ შეიძლება მისი არტახებში მოქცევა. არ უნდა აითვისო ეს მდინარეები და მათი ტერიტორია.

ყველაზე უცნაური ისაა, რომ დღემდე, მგონი, ვერ მიაგნეს იმ პროექტს, რომლის მიხედვითაც 2011 წელს ვერეს ხეობაში ვაკე-საბურთალოს გზის განმტვირთავი მაგისტრალის მშენებლობა დაიწყო.

წინა ხელისუფლება ამაყობდა იმით, რომ მარეგულირებელი ორგანიზაციებისა და რეგულაციების აბსოლუტური უმრავლესობა გააუქმა! ეს მართლაც კორუფციაზე სერიოზული დარტყმა იყო, მაგრამ ეგრე ხომ სახლის სამშენებლო გეგმაც შეიძლება გააუქმო! ნებისმიერი გამოცდა თუ სერტიფიცირებაც ხომ პოტენციურად კორუფციის წყაროა, ესეიგი – გავაუქმოთ?! ნებისმიერი ექსპერტიზული გამოცდის მოთხოვნა – გეოლოგიური, ჰიდროლოგიური, მეტეოროლოგიური, ეკოლოგიური თუ სეისმოლოგიური – ეგეც კორუფციის საფუძვლად შეიძლება შერაცხო… – ჰოდა, ასე და ამგვარად მივედით სასტუმროებამდე, რომელშიც ხანძარსაწინააღმდეგო ზომები არაა მოთხოვნილი და ვერც დაცული იქნება (და ამის გამო ბავშვები იღუპებიან); მონუმენტის ისეთ აღებამდე, რომელსაც დედა-შვილი ემსხვერპლა; ტელეკომპანიის შენობაში მზიდი კოლონების ისეთ დემონტაჟამდე, რომელსაც შენობის ჩამონგრევა და ტელეოპერატორების მსხვერპლი მოჰყვა; ისეთი მრავალსართულიან შენობების აგებამდე, რომლის ზედა სართული ქარმა გადმოანგრია; ფანტასტიურ ბულვარამდე, რომელიც კვარტალში მინიმუმ ერთხელ იტბორება; “კაბრიოლეტად” მონათლულ აეროპორტამდე, რომელსაც ქარი სახურავს თმებივით უწეწავდა, ხოლო აეროპორტის ჰოლში „დაკარგული სამოთხის“ დარად მოწკაპუნეწყლიანი ვედროები და სათლები იდგა …

ქვეყანა, სადაც პოლიტიკოსები ინჟინრებს, გეოლოგებს, ეკოლოგებს, და სხვა სპეციალისტებს აჩუმებენ, უფრო მეტადაც კი განწირულია ხშირი კატასტროფებისათვის, ვიდრე ის ქვეყანაც კი, სადაც ეს სპეციალისტები არც ჰყავთ…

საოცრება იყო ტელევიზიით იმ მთავარი არქიტექტორის ხილვა, რომელიც, მომეჩვენა, რომ ამაყი და ბედნიერი იყო იმით, რომ ავადსახსენებელ პროექტზე მის ხელმოწერას ვერავინ ნახავს! თუმცა, ვერ ახსნა, ეს ყველაფერი მის პრინციპულობას უკავშირდებოდა, თუ მხოლოდ იმას, რომ პროექტი საერთოდ აორთქლებულია! და კითხვაზე, – თუ ამ გზის პროექტის შეთანხმება არ მომხდარა, ექსპერტიზების დასკვნები არ გინახავთ, და თავად ხელი არ მოგიწერიათ, მერე, როცა ამხელა გზის მშენებლობა დაიწყო, კითხვები არ გაგიჩნდათო? – მხოლოდ ის მოახერხა ეთქვა, – ჩემს უფროსს ვუთხარი და იმასაც გაგებული ჰქონდაო…

გასაგებია, რომ დრო იყო ისეთი, რომ არავინ არაფერს კითხულობდა… რომ იყო დრო “დიადი წინსვლისა” და რეიტინგული ნეტარებისა! და კითხვების დასმა და განხილვები კი “დიად წინსვლას” შეაფერხებდა… და ამიტომ ტემპის დაგდების პრევენცია იყო კითხვების დასმის პრევენცია!.. გასაგებია, როგორ იქოქებოდა ეს ფასადური გაბრწყინების/ამაოების ბაზარი… გაუგებარი ისაა, ამ ხალხის ნაწილი, ვისაც იქნებ კითხვის დასმას მაშინ, სავარაუდოდ, უზღუდავდნენ, დღესაც რომ არ სვამს კითხვებს… და დღესაც რომ უხერხულად ირიდებს პასუხისმგებლობას… ან იმის გამხელას, რატომ იქცეოდნენ ისე…

წინა ხელისუფლებაზე დღევანდელი ტრაგედიის ახლა დაბრალება არ იქნება სწორი – იგივე იქნება, რასაც სწორედ წინა ხელისუფლება აკეთებდა, როცა თავად იყო გამომძიებელიც და მოსამართლეც… 13 ივნისის ღამეს ძალიან ბევრი უარყოფითი ფაქტორი განვითარდა ერთდროულად და ვერცერთი ხელისუფლება ვერ აიცილებდა, ალბათ, ამ ტრაგედიას. თუმცა, დეტალურად უნდა იქნას შესწავლილი როგორც ის, რატომ არ ტარდებოდა სათანადო ექსპერტიზები, რატომ არ უსმენდნენ ექსპერტებს, რატომ იღებდა დიად გადაწყვეტილებებს სახელისუფლებო ავტომობილის უკანა სავარძელზე მოკალათებული დუეტი – რაღაც კომპიუტერული 3D გამოსახულებით აღტყინების კვალობაზე, თუკი ამ მწვანე 3D კომპიუტერულ მაკეტს არც პროექტი ედო საფუძვლად და არც – სათანადო არგუმენტაცია. რატომ იქცა მრავალჯერ გადარეული ვერეს ჭალა იქვე გაყოლებული მაგისტრალისა და განაშენიანების პლაცდარმად ისე, რომ სპეციალისტების მოსმენა და ალტერნატივების განხილვა მხოლოდ ახლა ხდება, – გადატრიალებული ურმისა და დიდი ტრაგედიის შემდგომ…

ყველაფერს უნდა პასუხი გაეცეს… რადგან სხვანაირად, ალბათ, არც არაფერი შეიცვლება – ისევ იქნება დიადი წინსვლის იმპერატიული სურვილები, რომელსაც წინ ვერც ეკოლოგები, ვერც გეოლოგები, და ვერც ჰიდროლოგები თუ მეტეოროლოგები დაუდგებიან… უნდა განისაზღვროს, რომ „ჯერ წესია საქმე და მერე საქმეა საქმე!“ და რომ ეს ფრაზა მხოლოდ ლიტერატურული კლასიკა არაა. ეს დემოკრატიული წესრიგის კლასიკაა, ორგანიზებულობის ანბანი… ამის გარდა სხვა გზა პირდაპირ გვირაბში მიდის – იმ გვირაბში, რომელიც უპასუხისმგებლობის მორებითაა ჩახერგილი…

ახალი ხელისუფლების მხარესაც საკმაოდ სწორი და მწვავე კითხვები ისმის – რატომ არ ხდებოდა მდინარის დონის მონიტორინგი იმ ფონზე, როცა სერიოზული ნალექი უკვე  წინა დღეებშიც იწვევდა შეტბორვებს? რამდენად დროული იყო რეაგირება წყნეთში მეწყერის ინფორმაციაზე? პირველი ზარების მიღებიდან რამდენ ხანში ამოქმედდა სამაშველო სამსახური? რატომ არ მოხდა გმირთა მოედნიდან ესტაკადის, და ვაკე-საბურთალოს გზიდან – ხილიანისკენ მიმავალი გზების დროულად გადაკეტვა? როგორ მოხდა ერთი და იგივე ვეფხვის ლეშის ორჯერ მოხვედრა სიაში, რასაც საბოლოოდ შედეგად სრულიად გაუმართლებელი მსხვერპლი მოჰყვა? სად იმიჯნება ზოოპარკის დირექტორისა და უსაფრთხოების სამსახურების უფლება-მოვალეობები და პასუხისმგებლობა? რატომ იქნა დახოცილი ამდენი ცხოველი – რატომ არ იყო ფართოდ გამოყენებული დასაძინებელი შპრიცები და დამჭერი ბადეები? რამდენად დროულად მიეწოდათ მოხალისეებს ნიჩბები და დამცავი სპეცსამოსი?

თუმცა, არის მაინც მნიშვნელოვანი განსხვავება ძველი და ახალი ხელისუფლების ანგარიშგების, გამჭვირვალობის და მუშაობის სტილში. ყველას კარგად გვახსოვს 2012 წლის 14 მაისის წყალდიდობა ორთაჭალაში, როდესაც არავითარი გამოძიების შედეგები, ფაქტიურად, არც გაგვიგია. ხელისუფლებას არ აინტერესებდა არავის დასკვნა და მოსაზრება. იგი თავად იყო გამომძიებელიც, ექსპერტიც, პროკურორიც და ადვოკატიც. და ზუსტად ისე იქცეოდა, როგორც მეფე ლომი ცნობილი ქართული იგავ-არაკიდან – საკუთარ შვილებს ხომ არ დასჯიდა? საკუთარ შეცდომებს ხომ არ აღიარებდა?.. სწორედ ამიტომ, წყალდიდობა იქნებოდა ეს, თუ რუსთავი2-ის შენობის დანგრევა, ადრე თუკი რომელიმე ხელისუფალი სასწრაფოდ ჩნდებოდა ტრაგედიის ადგილზე, ძირითადი მოტივაცია კვალის წაშლა და ეჭვების (ან – კითხვების ავტორების) ძირშივე მოცელვა იყო. ხოლო ისიც ხომ გვახსოვს, პოზიტიური იმიჯის სწორუპოვარმა კეისარმა როგორ მოიფიქრა წყალდიდობით და ხალხის მსსხვერპლით გამოწვეული უგუნებობის მილანური შოპინგით განეიტრალება!

ამ ფონზე დღევანდელი ხელისუფლების – პრაქტიკულად თითოეულ მათგანის ქმედებები – ტრაგედიის ღამიდანვე ფრონტის წინა ხაზზე გამოჩენა და სამუშაოებში აქტიურად ჩაბმა – ნამდვილად წინგადადგმული ნაბიჯია, რომელსაც ხალხში დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა. ადამიანთა დიდი ნაწილი ხედავს, რომ ხელისუფლება მათ ვარამს იზიარებს, სიტყვითაც და თანადგომითაც ამხნევებს და უკვე განხორციელებული ქმედებებიც უფრო დამაიმედებელია… თუმცა კრიტიკის მოდების წერტილები ახლაც საკმარისია. კარგია, რომ ადრინდელისაგან განსხვავებით ახლა კრიტიკა ისმის. ცუდი ის კი არაა, რუსთავი-2 რომ ახლა კითხვებს სვამს, ცუდი ის იყო, რომ 10 წელი კითხვების დასმის ნაცვლად ტაშისცემით ხელები ჰქონდათ გადატყავებული…

ამავდროულად თვალშისაცემია ის ძალიან დახვეწილი პიარ-სტრატეგია, რაც ხელისუფლების ხალხის გვერდით დგომის მედიაში შესაბამის ასახვას განაპირობებს. განსაკუთრებით ეს ეხება კახა კალაძეს, რომლის თითოეული ნაბიჯის სკურპულოზური და მაღალხარისხოვანი დოკუმენტირება ხდება. თუმცა აქვე დავამატებ, რომ ამაში გაუმართლებელი არაფერია – დღევანდელ დღეს პოლიტიკოსის ცხოვრება მედიაში ასახვის გარეშე წარმოუდგენელია, ხოლო ამ მხრივ ზომიერების სტანდარტი საზოგადოებამ უნდა შეიმუშავოს.

=====

და მაინც, ამ ტრაგედიის ამბის მთავარი მოქმედი გმირი არც მდინარეა და არც მეწყერი, არც ძველი და არც ახალი ხელისუფლება, არამედ ხალხი, ვინც სტიქიას არ შეეპუა, ხალხი, რომელიც გაერთიანდა, ხალხი, რომელმაც სოლიდარობის მომხიბვლელი მაგალითი გვიჩვენა – ჩვენი მაშველები, ჩვენი პატრული, ჩვენი მოხალისეები! განსაკუთრებით, – ჩვენი მოხალისეები!

რა თქმა უნდა, ყველა ქედს ვიხრით ჩვენი მაშველების – განსაკუთრებით, დაღუპული ზაზა მუზაშვილის – მამაცობის წინაშე. ასევე ფანტასტიური იყო ნათესავებთან სტუმრად ჩამოსული მაშველი ლეიტენანტის – ზვიად ინჯგიას მამაცობა, რომელმაც 7 ადამიანი გადაარჩინა. ყველას სულის სიმებს შეეხო პატრულის გადარჩენილი ოქროსბიჭუნა სანდროს კისკისი. ჩვენი ვაჟკაცი პატრულების – გოგა ნეფარიძის, სანდრო არეშიძის, ირაკლი მაისურაძის, ემზარ გოგავას, სერგო სადუნიშვილის, თორნიკე ხუციშვილის და მრავალ სხვათა თავდადებამ გადაარჩინა მოულოდნელი და სასტიკი სტიქიის წინაშე უმწეოდ დარჩენილი მოსახლეობა…

მოხალისეების მოძრაობა – ეს არაჩვეულებრივი ფენომენი იყო!

ჯერ ერთი იმიტომ, რომ ამან ფანტასტიური როლი ითამაშა მთელი თბილისის მოსახლეობის სოლიდარობის განცდაში.  თუ დასავლეთის მედიის გმირი ბეჰემოტი ბეგი და კონდიციონერზე შემომჯდარი დათვის ბელი გახდა, თბილისის მოსახლეობისთვის ამ ტრაგიკული დღეების მთავარი გმირები სწორედ მოხალისეები იყვნენ. რადგან ისინი თავისით გამოვიდნენ სცენაზე.  მათ არ ჰქონდათ ელემენტარული ცოდნა და ელემენტარული იარაღი, და მაინც იგრძნეს, რომ საჭირონი იყვნენ… პირველ დღეს ისინი კონვეირივით დაწყობილნი იდგნენ წვივებამდე ტალახში გმირთა მოედანზე, უხშირესად შრომის ყოველგვარი იარაღის გარეშე, და ზოგჯერ მუჭა-მუჭა თუ მათლაფებით გადასცემდნენ ერთმანეთს ტალახს. უსასრულოდ მძიმე და დამთრგუნველი ღამის შემდეგ ისინი მთელი დღე იღებდნენ და ანაწილებდნენ თბილისის მოსახლეობის მიერ სასწრაფოდ შეგროვებულ ტანსაცმელს და პირველადი მომხმარების ნივთებს. მათ არ გაუნელდათ ენთუზიაზმი და ბოლომდე იხარჯებოდნენ ყოველდღე. ისინი იყვნენ ჩვენი მოულოდნელი გმირები – ჩვენი შვილები, – ის გოგო-ბოჭები, ვისაც ზოგჯერ ვაკრიტიკებთ, გამოხეული ჯინსების, ტატუსა თუ ცალ მხარეს გადაპარსული თმების გამო… სწორედ ამ გოგონებმა და ყმაწვილებმა, ენთუზიაზმის და სოლიდარობის, თბილისელობის და პატრიოტიზმის ძალიან კარგი გაკვეთილი გვანახეს!

საერთოდ, სოლიდარობა იყო ამ საშინელი, მაგრამ დიდწილად მაინც ოპტიმისტური ტრაგედიისა და მასზე პასუხის მთავარი ლეიტმოტივი.

ვიღაცას შეიძლება ჰგონია, რომ ხელისუფლების გახსნილობამ და ხალხის გვერდით დადგომამ მოახერხა ახალგაზრდებში ამ მუხტის გაღვიძება. არა მგონია, ხელისუფალთა იქ ყოფნა ყოფილიყო მთავარი და განმსაზღვრელი ამ ფენომენში. თუმცა, ახლაც რომ უცხოურ შოპინგში გამოეჩინათ თავი მთავრობის წარმომადგენლებს, სოლიდარობას სერიოზულად შეუდგებოდა წყალი… როგორც ღიმილით უპასუხა ერთმა გამხდარმა მაშველმა ბიჭმა პრემიერ-მინისტრის შექებას და მადლობას: ჩვენ უთქვენოდ ვერაფერს გავხდებოდით, და თქვენც ვერაფერს გახდებოდით უჩვენოდო!  წინა ხელისუფლების აპოლოგეტების მწარე შური სწორედ ამ სოლიდარობამ გამოიწვია, და ყველანაირად ცდილობდნენ ერთად მობილიზებული პატრულის, მაშველების, მერიის, გამგეობებისა და წითელი ჯვრის თანამშრომლებისა და მოხალისეების ქმედებებში ისევ არაორგანიზებულობა და ყბადაღებული „უნიათობა“ გაეხადათ ქილიკის საგანი… არ გამოვიდა. არც ის გამოვიდა, რომ ცალკეული პირების მოწოდებები – („გამოცდები მოგვიხსენით“, „კარგად გვაჭამეთ“, „ფული არ გვაწყენდა“ და ასე შემდეგ) მოხალისეების ჯანსაღმა მასამ ადვილად უკუაგდო, როგორც მათი სუფთა საქმის შემბღალავი და უკადრისი.

მთავარი მაინც ისაა, რომ სწორედ ეს სოლიდარობა და ეს მოხალისეები შეიძლება იქცეს საქართველოში დემოკრატიის და დემოკრატიული საზოგადოების აშენების გზაზე სერიოზულ ნიშანსვეტად! რადგან რაც არ უნდა ილაპარაკონ მოქილიკეებმა დარღვევებზე და არაორგანიზებულობაზე (რომელიც, რა თქმა უნდა, აქა-იქ გვხვდებოდა, – თბილისი კი არა, ნიუ-იორკიც არ აღმოჩნდება ხოლმე სრულად მომზადებული სასტიკი კატასტროფებისთვის), რაც არ უნდა იფანტაზიორონ იმაზე, რომ მიშას დროს ყველაფერი გაცილებით ორგანიზებულად იქნებოდა, ამაზე არის მარტივი პასუხი – დიახ, არა მარტო მიშას დროს, არამედ სტალინის და ბერიას დროსაც! ჰიტლერის და მუსოლინის დროსაც! ფრანკოს და სალაზარის დროსაც! და კიმ სენ ირისა თუ კიმ ჩენ ირის დროსაც – ყველაფერი უფრო „ორგანიზებულად“ იქნებოდა! რადგან ძალიან ადვილია გულაგის პატიმრების „ორგანიზება“, ძალიან ადვილია საკონცენტრაციო ბანაკების და გეტოების მოსახლეთა „ორგანიზება“, ადვილია პრობაციონერებისა და მაკომპრომეტირებელი ვიდეოებით დაშინებული ადამიანების „ორგანიზება“, ადვილია იმ ხალხის „ორგანიზება“, რომელიც მეფე-მზეს, მამა-ბატონს, თუ ერთადერთ და განუმეორებელ ბელადს „უმღერის“, თუნდაც – კუჭგამხმარი და ღირსებაშელახული…

მაგრამ სულ სხვაა, როდესაც თავისუფალი ადამიანები თავისი ნებით მიდიან ერთად, მიდიან არა იმიტომ, რომ ბრძანებას ასრულებენ, არამედ იმიტომ, რომ სხვანაირად არ შეუძლიათ… მიდიან იმიტომ, რომ გაჭირვებულ თანამოქალაქეებს დაეხმარონ. მიდიან, რადგან არ ფიქრობენ, რომ ეს მხოლოდ ხელისუფლების, მხოლოდ ჯარის, მხოლოდ პატრულის და მხოლოდ მაშველების საქმეა… მიდიან იმიტომ, რომ ეს მათი საქმეა, ეს მათი ქალაქია, და ეს მათი ქვეყანაა! და გრძნობენ, რომ ტრაგედიის მასშტაბი არ იძლევა ხელისჩამოშვების უფლებას…

ასეთი წრთობის ადამიანები სულ სხვანაირად დაინტერესდებიან იმითაც, ვინ როგორ აშენებს ამ ქალაქს და ამ ქვეყანასა, ვინ როგორ ჭრის ხეებს და ამტკიცებს გზების და გვირაბების პროექტებს. ასეთი ახალგაზრდების ჩამოყალიბება არის სწორედ ჩვენი მთავარი რეიტინგის მაჩვენებელი – იმ დემოკრატიული რეიტინგისა, რომელიც ამტკიცებს, რომ სწორ გზაზე ვართ… რომ მიუხედავად იმისა, რაც გაიარა ჩვენმა თაობამ, მიუხედავად მრავალი შეცდომისა, რომელიც იყო და დღესაც არის, ჩვენი მომავალი თაობა უკეთესი, უფრო დაფიქრებული, უფრო პასუხისმგებელი იქნება. და, იმედია, მძიმე გამოცდებსაც გაუძლებს და უკეთეს ქვეყანასაც ააშენებს…

და ამ რწმენით, მიუხედავად იმ საზარელი მსხვერპლისა და იმ ტკივილისა, რაც ვნახეთ 13 ივნისის ღამიდან დღემდე, მაინც იმედით შეგვიძლია შევძახოთ მდევარ-ბედს:

– „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ!“

სოლიდარობა


ორი მილანელი


კალა წყალდიდობა-ჩამომჯდარი

კალა წყალდიდობა-მუშებთან

ეს კაცი ქართველია. საქართველოს მოქალაქე. საქართველოში მას ყველა იცნობს, უფრო მეტად – როგორც ლეგენდარულ ფეხბურთელს. თუმცა არანაკლებად იცნობენ მილანშიც, სადაც თავისი კარიერის უმაღლეს წერტილებს მიაღწია, სადაც გახდა იტალიის ჩემპიონი და ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული.

ეს ფოტოები დღეს, 2015 წლის 14 ივნისს, თბილისისთვის შავ დილას არის გადაღებული. ამ დღეს კახა კალაძე იქ იდგა, სადაც უნდა მდგარიყო კიდეც ახალგაზრდა პოლიტიკოსი, თავისი ქვეყნის შვილი და დღეს უკვე ხელისუფლების ერთ-ერთი ლიდერიც – ქალაქის ცენტრში დამანგრეველი წყალდიდობით დაზარალებული მოსახლეობის გვერდით. აკეთებდა იმას, რასაც უნდა აკეთებდეს მოქალაქე, ხელისუფალი და უბრალოდ, კაცი – თავის ხალხს ეხმარებოდა…

=======

მიშა მილანში  მიშა მილანში2

ეს კაციც ქართველია. თუმცა საქართველოს მოქალაქე ფაქტიურად აღარ არის – თავისი ნებით დათმო, – სხვა ქვეყნის გუბერნატორის სკამზე გაცვალა. მას მთელ მსოფლიოში იცნობენ, ძირითადად, – როგორც დიდ რეფორმატორს… მას საქართველოშიც კარგად ვიცნობთ, ძირითადად, როგორც მარშალ ბეტანკურს, რომელმაც კარგად დაიწყო, მაგრამ როგორც დაამთავრა, ჩვენ კი კარგად მოგვეხსენება და სხვების – არ ვიცი…

ეს ფოტოები სამი წლის და ერთი თვის წინ – 2012 წლის 14 მაისს არის გადაღებული. თბილისს მაშინაც დიდი წყალდიდობა დაატყდა და მაშინაც დაიღუპნენ ადამიანები… პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი კი ამ ამბიდან უკვე რამდენიმე საათში თვითმფრინავში ჩაჯდა და გეზი მილანისაკენ აიღო… მას იქ სანუკვარი ნივთები ელოდებოდა – მისი საყვარელი უძვირფასესი საათები! ის იმ დღეს “მილანელი” იყო… იმ დღეს პრეზიდენტი მიშა ქართველი ხალხის გვერდით არ დამდგარა… არ უნდოდა, რომ მისი სახელი ტრაგედიასთან ყოფილიყო ასოცირებული და ამ ტრაგედიაში ხალხის თანადგომას აწეწილი ნერვების მილანური შოპინგით დაწყნარება  ამჯობინა…

მიხეილ სააკაშვილი ნამდვილად იყო დაბადებიდან პოლიტიკოსი – სამწუხაროდ, ამ სიტყვის ძალიან ცუდი, მაკიაველური გაგებით. მაგრამ იმ ავბედით დღეს იგი ხალხისგან გაქცეული იყო…

კახა კალაძე ნამდვილად არ ყოფილა დაბადებიდან პოლიტიკოსი.

საბედნიეროდ, მას ნამდვილად აქვს შანსი ახალი ტიპის პოლიტიკოსი გახდეს, რომელიც მხოლოდ ქეიფში და კონცერტზე, აღლუმზე და კარგ ამბავში არ იქნება საკუთარი ხალხის გვერდით… რომელიც მისთვის მართლაც ძვირფას მილანში საშოპინგოდ არ წავა მაშინ, როცა მის მშობლიურ ხალხს გლოვა აქვს და 12 დაღუპულის გარდა კიდევ 24 დაკარგულს ვეძებთ…

აი, ასეთი 2 მილანელი გვყავს ჩვენ, ქართველებს…

დანარჩენი თავად განსაჯეთ…


ნაფიც მსაჯულთა ხიბლი თუ ნაკლი


Courtroom Jury Box

გიორგი ტუღუშმა კი განაცხადა, – ხელაღებით არ შეიძლება იმის თქმა, საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტმა არ გაამართლაო, მაგრამ მე ორივე ხელის აწევით და სრული პასუხისმგებლობით მინდა გითხრათ, რომ ჩემი აზრით, ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი საქართველოში, ამჟამად მაინც, არის მიუღებელი და გაუმართლებელი!

გასაგებია, რომ გიორგი ტუღუშის კვალიფიკაცია და ცოდნა სამართლის სფეროში გაცილებით უფრო წონადია, ვიდრე არაიურისტი ბლოგერი ექიმისა. თუმცა, (ტრაბახით – არა, სხვათაშორის) შევნიშნავ, რომ წინა წლების განმავლობაში სამართალთან და უსამართლობასთან მიმართებაში, მგონი, ჩემი აზრი უფრო ახლოს იყო სიმართლესთან და რეალობასთან, ვიდრე ბატონ გიორგის რეპუტაციასთან აცდენილი მისი მსუყე მოსაზრებები, მაგალითად იმაზე, რომ საქართველოში პოლიტპატიმრები არ იყვნენ და არც არავის აწამებდნენ…

ვფიქრობ, საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის შემოღება არაა გამართლებული, რადგან:

  • მოსახლეობაში ძალიან ცოტაა ისეთი ხალხის პროცენტული წილი, რომელსაც ელემენტარული იურიდიული განათლება (სამართლიანობის ანბანი) გააჩნია, ან რომელსაც სურვილი აქვს, რომ, საჭიროების შემთხვევაში, ეს ანბანი ისწავლოს;
  • პატარა ქვეყანა ვართ. ჯერაც – ნათესაურ-მეგობრულ კავშირებზე და არა – სამოქალაქო ნორმებზე და სოციალურ ერთობაზე, ორიენტირებული. მოსახლეობაში ჯერ გაცილებით მაღალია ნათესავობის, კლანურობის, მეზობლობის, “კუტოკების” და სხვა არაფორმალური წრეების გავლენა, რაც არ მაძლევს იმ ილუზიური ოპტიმიზმის საფუძველს, რომ სოციალური სამართლიანობა და კანონის უზენაესობა გადაწონის. რატომღაც მგონია, რომ ნაფიცი მსაჯულების დიდ ნაწილზე ის უფრო დიდ გავლენას მოახდენს, წინა საღამოს ვინ დაურეკავს და რას ეტყვის, ოჯახში ცოლ-შვილი და სიდედრ-მამამთილი რას ფიქრობენ… 12 განრისხებული ქართველი უფრო ადვილად წარმომიდგენია, ვიდრე ამ 12 განრისხებული ქართველის მიერ საბოლოოდ კანონიერი და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებისკენ მიმავალი გზა…
  • არტისტიზმის ზედმეტად მოყვარული ხალხი ვართ – ბრაზილიელი მეკარეებივით უფრო ნახტომის სილამაზეზე ვფიქრობთ და არა იმდენად – ბურთის დაჭერაზე… 12-დან რამდენიმე მსაჯული  მაინც პროცესზე, ვაითუ, საკუთარი იმიჯით უფრო იქნეს დაკავებული, ვიდრე განსასჯელის ბედის შესახებ ობიექტური დასკვნის გამოტანით… ემოციებზე დაყრდნობით შეიძლება გააკეთოს ბევრმა არჩევანი – ნაფიც მსაჯულთა ეს ნაკლი ბევრ სამხრეთულ ქვეყანაში იჩენს თავს ხანდახან, ჩვენთან ეს იქნებ მეტადაც იქნეს…
  • საერთოდ ალბათ, კი შეიძლებოდა ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის დანერგვა გვეცადა, მაგრამ ერთი რამ მაინტერესებს, თუ რაღაცას ახალს იგონებთ, წინასწარ რამე ექსპერიმენტს არ ჩაატარებთ? და ამ ექსპერიმენტს ყველაზე მძიმე შემთხვევით დაიწყებთ? ახალგაზრდა გამოუცდელი ქირურგისათვის პირველ ოპერაციად გულის ან ღვიძლის გადანერგვას ვინ მოიფიქრებდა?? არ ჯობდა, ამ ნაფიცი მსაჯულების ინსტიტუტის ეფექტურობა ჯერ გაცილებით მარტივ და მსუბუქ საქმეებზე ყოფილიყო შემოწმებული და არა ასეთ გახმაურებულ მკვლელობის საქმეზე?
  • დაბოლოს, ხომ კარგად ვიცით, რა იყო საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის დანერგვის წინაპირობა? ხომ ვიცით, ვინ იყვნენ ამ იდეის ნოვატორები? და იქნებ იმაზეც დავფიქრდეთ, რატომ უნდა სდომებოდა ნაცმოძრაობას ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის შემოღება? ჩემი აზრით, ძალიან მარტივია ამის გამოცნობა – საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის იდეა განსაკუთრებით პოპულარული გახდა მაშინ, როდესაც სააკაშვილის ე.წ. მართლმსაჯულების რეფორმა როგორც ჩვენი მოსახლეობის, ასევე უცხოელი პარტნიორებისა და ექსპერტების მიერაც მიჩნეულ იქნა უსამართლოდ! როდესაც გამამართლებელი საქმეების რაოდენობა 0.03%-ზე ნაკლები გახდა (სტალინის „ტროიკებიც“ კი განუზომლად უფრო ლმობიერები იყვნენ და ლამის 7%-ში გამოჰქონდათ გამამართლებელი გადაწყვეტილება)… როდესაც ადამიანის უფლებების კომისარი ტომას ჰამერბერგი გაოგნდა, რომ 65 წლის პენსიონერ მოხუცს, იძულებით გადაადგილებულ პირს, რომელსაც სხვა მარჩენალი არ ჰყავდა, 11 ევროს ღირებულების ფიცრების მოპარვისათვის 1 წელი ციხე მიუსაჯეს… როდესაც აღარავის ეპარებოდა ეჭვი, რომ მოსამართლეები პროკურატორის და მმართველი პარტიის უსიტყვო მონებად, ხოლო ადვოკატების დიდი ნაწილი – საპროცესო შეთანხმებაზე ბრალდებულების დამყოლიებლებად იქცნენ!.. სწორედ მაშინ მოიფიქრეს ადეიშვილმა და მისმა გუნდმა, (ახლა რომ ზოგიერთი ისევ „გამოადვოკატდა“ და დღევანდელ დღეს პროკურატორის მიერ „სასამართლოს დამონებაზე“ ჭრიჭინებს) – ეს მხსნელი რგოლი – ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი!

იდეა მარტივი იყო – ნაფიცი მსაჯულებიც იმას გადაწყვეტდნენ, რასაც ნაცმოძრაობა და პროკურატურა დაავალებდათ! არ იზამდნენ ასე და, მათი აჯობებდა! ისიც ხომ გასაგებია, ვის და როგორ აირჩევდნენ/დანიშნავდნენ ნაფიც მსაჯულებად, და როგორ წინასწარ გამზადებული იქნებოდა მათი მაკომპრომეტირებელი ვიდეოფაილები! ვინც მიშიკოს და ზურიკოს იმედებს გაამართლებდა, იმას სახელი დიდება და სამსახურში წარჩინება არ აცდებოდა, ვინც ვერ ივარგებდა ან თავის არიდებას ეცდებოდა, დედაც ეტირებოდა და შვილიც!

ხოლო სასამართლოს მესვეურები – კოტიკო კუბლაშვილის თამადობით – არხეინად აისხლეტდნენ ნებისმიერ შინაურ თუ საერთაშორისო კრიტიკას: – ჩვენ რას გვერჩით, ხალხმა (ნაფიცმა მსაჯულებმა) გადაწყვიტესო! მიშა კიდე შორიდან ღიმილ-ღიმილით დაგვანახებდა, ვითომ ვენეციის კომისიის ბუკიკიოს ვითომ მოწონების SMS-ებს…

ამიტომ, აქა ვდგევარ და სხვაგვარად ვერ ვფიქრობ – საქრთველოში სამართლიანი და კვალიფიციური სასამართლოა დასანერგი და სისტემის ხელმძღვანელობამ სრული პასუხისმგებლობა უნდა აიღოს მის მიერ რეფორმირებული და მართული რგოლების სამართლიანობაზეც და კვალიფიკაციაზეც!

ხოლო ნაფიცი მსაჯულების ინსტიტუტის დანერგვა იმ დროისათვის გადავდოთ, როცა ქართველების უმრავლესობა ქუჩაში არასწორად პარკირებული მანქანის მძღოლს, წითელ შუქნიშანზე გადამრბენს, და მანქანიდან ნაგვის ცელოფნით მსროლელ მგზავრს თავად მისცემს შენიშვნას და იმაზე არ დავიწყებთ მხოლოდ ყაყანს, რა ცუდი სისტემა გვაქვს, ან როგორი ცუდი ხელისუფლება გვყავს… ნაფიცი მსაჯულები პასუხისმგებელი მოქალაქეები უნდა იყვნენ, ძალიან პასუხისმგებლები – საკუთარი თავის, სინდისის და ქვეყნის წინაშე, და არა მხოლოდ – ოჯახის, ნათესავების და მეგობრების წინაშე! რამდენ ასეთ ადამიანს ვიცნობთ, ვის ნაფიც მსაჯულობაშიც ეჭვი არ გვეპარება? ვინც ამ საქმეში მერკანტილური თუ კარიერული მიზნით არ ჩაებმება? მე, ალბათ, – მხოლოდ ათიოდეს… და არ მგონია, მათმა უმრავლესობამ თანხმობა განაცხადოს…

P.S. თუ მაინცდამაინც ასე სანატრელი და სასურველია ეს ნაფიცი მსაჯულების ინსტიტუტი, მაშინ ნელ-ნელა დავიწყოთ, ყველაზე მსუბუქი საქმეებიდან… და მე იურიდიული ფაკულტეტის დამამთავრებელ სტუდენტებზე ავიღებდი აქცენტს…


წარმატებები, ია მას!


Ia

დღეს ია ანთაძის წიგნის „პირველად იყო… ლაქა“ პრეზენტაცია იყო ექსპო ჯორჯიაში.

წიგნი შევიძინე, იას ძვირფასი ავტოგრაფიც მივიღე, თუმცა წიგნი ჯერ არ წამიკითხავს…

არის იქ ადრეული პერიოდის ბლოგები და სტატიები, რომლებიც არ ვიცი და უეჭველად წავიკითხავ, აი, 2009 წლის შემდეგ კი ალბათ არაფერი ყოფილა, რაც გამომრჩენოდა…

სრულიად გადაუჭარბებლად და ალალად შემიძლია ვთქვა, რომ ია ანთაძე მიმაჩნია ეტალონურ ფენომენად ქართულ ჟურნალისტიკაში.

იას ტელეინტერვიუები და სტატიები მახსოვს ჯერ კიდევ შევარდნაძის დროიდან. ყოველთვის მაოცებდა ის სიწრფელე და სიღრმე, რაც მის ნაფიქრალში ჩანდა. მერე კიდევ უფრო გაოცებული დავრჩი, როცა გავიგე, რომ ია განათლებით ჟურნალისტი არცაა და მავანი კრიტიკოსები ხშირად ამას წამოაძახებენ ხოლმე. მე კი მგონია, რომ იას შემთხვევაში ამან პოზიტიური როლი ითამაშა.

რადგან ია, პირველ რიგში, – მასწავლებელია!

და ბევრმა იმ ადამიანმა, ვინც მისი ბლოგის აქტიური თანაშემოქმედები ვიყავით “იანეთზე”, ჩვენთვის და ქვეყნისთვის მძიმე 2009-12 წლებში, მისი უნივერსიტეტი დავამთავრეთ! უნივერსიტეტი, სადაც პირადი მაგალითით ხდებოდა სწავლა, დაახლოებით ისეთი მეთოდით, ამერიკელები მედიცინაში რომ იყენებენ და PBL – Problem Based Learning – ჰქვია, როცა უმწიფარ სტუდენტს ჯერ წლობით კი არ ასწავლი თეორიას, არამედ პირველივე კურსიდან პრაქტიკული პრობლემების შუაგულ ცეცხლში შეაგდებ, და სწორედ ასე ასწავლი თეორიასაც, პრაქტიკასაც და მიზნის მიღწევასაც… გაცილებით რთულია, მაგრამ წარმოუდგენლად უფრო ეფექტური!

იას თითოეული სტატიის გარჩევა ხდებოდა რადიო „თავისუფლების“ მის ბლოგზე, სივრცეში, რომელსაც ჩვენ “იანეთი” დავარქვით, და სადაც ბლოგის ავტორი და იანეთის დიასახლისი ჩვენ გვეძახდა „ბლოგერებს“. ამით მან, როგორც გამოცდილმა მენტორმა, სპეციალურად დროზე ადრე, ავანსად დაგვახურა მაგისტრის ქუდი და მონომახის ქუდის მსგავსად მისი ტარების პასუხისმგებლობაც შეუმჩნევლად აგვკიდა. გამართული ქართულით წერის, მყარი არგუმენტაციის, კონტრარგუმენტირების, კამათის ეთიკის, მედიის სტანდარტების შესწავლა ხდებოდა ყოველდღიურ დისპუტებში ისე შეუმჩნევლად, ბავშვებს რომ თამაშ-თამაშში ასწავლი გამრავლების ტაბულას… ძალიან გამოსადეგი აღმოჩნდა ეს მეთოდი, ძალიან ეფექტური…

და თან, ამერიკელი მედიკოსების პრობლემებისაგან განსხვავებით, ჩვენი პრობლემები, გორკის „ჩემი უნივერსიტეტების“ ანალოგიურად, ხომ ძალიან რეალური პრობლემები იყო – ჩვენ ვწერდით, იმიტომ რომ უსამართლო და ყალბი ცხოვრება გვტკიოდა, და გადავრჩით მნიშვნელოვანწილად იმიტომაც, რომ ვწერდით! და ერთმანეთს ხელიხელჩაჭიდებულები ერთმანეთის იმედი ვიყავით… იამ აღნიშნა პრეზენტაციაზე, რომ იმ დროს „იანეთის“ ბირთვის საკმაო ნაწილი ანონომურ სახელებს იყო ამოფარებული, რადგან თან ჩვენი პრინციპები არ გვეთმობოდა, თან ქვეყნის უფსკრულისკენ ვარდნას ვგრძნობდით, და თან იყო მთელი რიგი ვალდებულებები ახლობელი ადამიანების მიმართ, რომლებიც, რეალობების გათვალისწინებით, რისკზე წასვლისაგან თავშეკავებას გვაიძულებდა… დღეს ჩვენ აღარ ვართ ანონიმები, და ზოგიერთი ჩვენთაგანი უფრო წარმატებულებიც ვართ და იმედი მაქვს, რომ იანეთის გამოცდილება და პრინციპების ერთგულება წარმატების საწინადარი გახდება  მათთვისაც, ვინც ჯერ მხოლოდ უფრო უსაფრთხო და სამართლიანი გარემოს შექმნით არის მოგებული…

ზურა ვარდიაშვილი, ირაკლი აბსანძე, ზვიად თხელიძე, მანანა იაშვილი, ლაშა ზარგინავა, ირაკლი შავიშვილი, ირაკლი როგავა, ოჩი კონცელიძე, თორნიკე თევზაძე, ირმა ირემაშვილი, აზა კოპალიანი, თემურ მიმინოშვილი, მიშა გოგინაშვილი, ნინო გოგიჩაიშვილი, გიორგი ხარაშვილი… და ამ სტრიქონების ავტორი, მაშინ სოლომონ თერნალელად ცნობილი – აი, იანეთის მხოლოდ ნაწილი… რა თქმა უნდა, ყველა არ მახსენდება… და ზოგიერთის გახსენება კი სულ არაა სასიამოვნო, რამეთუ გახლეჩილი ქვეყნის შუამდინარის მეორე ნაპირზე იდგნენ და კბილებით იცავდნენ იმ ყველაფერს, რაც ჩვენ გაუმართლებლად მიგვაჩნდა… თუმცა მათი მადლობელიც ვარ – დემაგოგიასთან ბრძოლის ხელოვნებას ია ხომ ვერ გვაწავლიდა ისე ლაზათიანად, რომ არა მათი ფენომენალური დემაგოგია… განსაკუთრებით, კავკასიოლოგისა, რომელიც ნამდვილად ღირსეული მეფისტოფელი იყო, მრავალგანზომილებიანი და მრავალსახიანი… :)

ია კიდევ იმით იყო საუკეთესო მასწავლებელი, რომ თავადაც სწავლობდა… მასწავლებელი, რომელიც სწავლას წყვეტს, ამით მასწავლებლობასაც ემშვიდობება… ფაქტიურად – ნებისმიერ სფეროში თვითგანათლების შეწყვეტა სწრაფი პროფესიული დაისის საწინდარია. და სწორედ ამით არის ია გამორჩეულად კარგი ჟურნალისტი – საკუთარი თავის სრულყოფის მუდმივი სურვილის განხორციელებით…

იას არასდროს გამოუყენებია, ჩემგან გასხვავებით, ნიღაბი… ის არასდროს წასულა მატერიალური დაინტერესების გამო პროფესიულად უფრო საინტერესოდან ნაკლებ საინტერესო ასპარეზზე… სწორედ მაშინ, როცა ქვეყანაში ურნალისტების ზეობა იყო, მან მოახერხა არა მარტო მავნე სენისაგან განრიდება, მაგალითის მიცემაც სხვებისათვის (ამ მხრივ ჩემთვის საკუთარი ბლოგის წერის სტიმული გახდა იას სტატია, „ვინც არ გატყდა და არ გაიყიდა“), და ჟურნალისტური ეთიკის საბჭოს შექმნა, რომელსაც ყველანაირად აბუჩად იგდებდნენ სააკაშვილის რეჟიმის იდეოლოგები და კარის ჟურნალისტები… და როგორც კი შექმნა ეს საბჭო, მაშინვე დატოვა, რომ საკუთარი გავლენისაგან გაეთავისუფლებინა ეს პირმშო… იამ ყველაზე კარგად იცის, რას საშიშროებაა ხელმწიფის ნავში ჩაჯდომა და როგორ არ უნდა გახდე ბეჭდის მრძანებელი და მონა… და ამიტომაც ნებისმიერი ხელისუფლება მას თავისიანად არასოდეს თვლის, და თან მას ყოველთვის ანგარიშს უწევს…

წიგნზე იამ ასეთი მოძღვნა წამიწერა – „ამ წიგნის ინსპირატორს“ – ასეა, დიდი კონსპირატორიდან ახლა უკვე ინსპირატორი გავხდი :). მას შემდეგ, რაც საკუთარი წიგნი დავბეჭდე, თანაც იას და გია გორგოძის რედაქტორობით, (ისე, რომ ჯერ კიდევ არეცერთი მათგანი პირადად არ მიცნობდა), სულ ამას ვეუბნებოდი იას, რომ მასაც უნდა გამოეცა თავისი ბლოგები. და ძალიან გამიხარდა, რომ ბოლოს, მისი კახური სიჯიუტის მიუხედავად, ეს ასეც მოხდა!.. :)  თუმცა, მნიშვნელოვანწილად, იას ნების საწინააღმდეგოდ – მადლობა გამომცემლობა „არტანუჯს“, რომელმაც ეს მძიმე პრობლემა – იას დაყოლება – გადაჭრა და წიგნმა დღის სინათლე იხილა.

ამ ბლოგის დღესვე დაწერა კიდევ უფრო იმან გადამაწყვეტინა, რომ დღეს ჩემს ფეისბუქის გვერდზე იას „მედროვე“ უძახა ერთმა კაცმა, რასაც პასუხი იქვეც გავეცი და მაინც არ მეყო ის პასუხი. ია ანთაძეზე ნაკლებად მედროვე ადამიანი ხომ, მე პირადად, ირგვლივ, ლამის არც გამიგია! ვისაც ასეთი ჭორებისა და ინსინუაციების სჯერა, შეუძლიათ იას შემოსავლებით დაინტერესდნენ. საქართველოს სინამდვილეში ჩვენ გვყავს ჟურნალისტური პროფესიის ვარსკვლავები, რომელთა ყოველთვიური შემოსავალი, როგორც წესი, ხუთნიშნა ციფრებით გამოხატება, იას, მგონი, ოთხნიშნა ციფრებიც არ დამუქრებია არასოდეს :) და არა იმიტომ, რომ არ იმსახურებს…

რა თქმა უნდა, ია ანთაძე, შეიძლება ცდებოდეს, შეიძლება მისი რომელიმე ბლოგი არ იყოს ისე წარმატებული, როგორც სხვები… და მაინც, ჩემი აზრით, მას აქვს დახვეწილი პოლიტიკური ალღო, დემოკრატიული პრინციპებისადმი ერთგულება, ძალიან მაღალი პროფესიული სტანდარტი, და მშვენივრად იცის, რა არის ქართული ჟურნალისტიკის ნაკლი და სიდუხჭირე… ამის მაგალითია მისი ბოლო, ჩემი აზრით – ძალიან წარმატებული, პროდუქტი – გადაცემათა ციკლი „მედიასტანდარტი“, რომელიც ქართული ჟურნალისტიკის სარკული ასახვის მშვენიერი მცდელობაა და სწრაფად გახდა პოპულარული. და აქაც, იამ კიდევ ერთხელ დაამტკიცა, რომ საკუთარ პირად რეიტინგისთვის არ მუშაობს – მან გადაცემის ყოველ ციკლზე ახალ-ახალი წამყვანები, მართლაც ნიჭიერი და პროფესიონალი ადამიანები მოიწვია და მათ ანდო სრულად საკმაოდ სერიოზული პროექტის წარმართვა, რადგან კარგად იცის, რომ სწორედ ესაა სწორი მიდგომა, და არა ის, რასაც საქართველოში მუდამ ვხედავთ, – საკუთარი თავის ტირაჟირება და მარად შეუცვლელად წარმოჩენა!..

ამიტომ, ასე გამიხარდა მე დღევანდელი დღე, როდესაც იას ნიჭის მხოლოდ თაყვანისმცემელებს კი არა, ფართო საზოგადოებასაც მიეცა საშუალება, რომ წიგნად თავმოყრილს გაეცნოს მის მრავალწლიან პოლიტიკურ ჟურნალისტიკას. თუმცა ვფიქრობ, რომ ია ანთაძის, როგორც ძალიან კარგი მასწავლებლის და სამაგალითო ჟურნალისტის მთავარი სარბიელი მაინც განათლების სფერო უნდა იყოს – სწორედ მან და მისნაირმა მაღალი სტანდარტის პატიოსანმა პროფესიონალებმა უნდა ასწავლონ მომავალ ქართველ ჟურნალისტებს. ია ხომ ორივე თავის პროფესიას ბრწყინვალედ ფლობს და თან – უყვარს საკუთარი გამოცდილების – არა მარტო წარმატებების, არამედ მარცხის – გაზიარებაც… და არასოდეს ეცდება, თავისი სტუდენტებისაგან იაანთაძეები გამოძერწოს, რადგან მათ თავიდანვე ყველაზე მთავარს ასწავლის ხოლმე – საკუთარი ინდივიდუალური აზრის პატივისცემას და იმ საზოგადოების პატივისცემას, რომელსაც შენი აზრი კი უნდა მიაწოდო, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოატყუო და შეცდომაში არ უნდა შეიყვანო…

– წარმატებები, ია მას!


იმედის სხივი


HEPAC

დღეს, 2015 წლის 21 აპრილს საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრომ და ამერიკულმა ფარმაცევტულმა ფირმა „გილეადმა“, აშშ საელჩოსა და აშშ დაავადებათა კონტროლის ცენტრის შუამავლობით, ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს, რომელიც საქართველოს მოქალაქეებისთვის C ჰეპატიტის ახალი პრეპარატით – სოფოსბუვირით – ხელმისაწვდომ მკურნალობას ითვალისწინებს.

უნდა აღინიშნოს, რომ უკვე 2013 წლიდან ქართულმა ხელისუფლებამ დაიწყო მნიშვნელოვანი სოციალური პროექტი – ციხეებში პატიმრებისათვის C ჰეპატიტის უფასოდ მკურნალობა, ხოლო ციხეებს გარეთ – თანადაფინანსება.

ამჟამად კი მსოფლიოში უნიკალური ამ ახალი ეროვნული პროგრამის ფარგლებში, რომელსაც ჰქვია – „საქართველო C ჰეპატიტის გარეშე!“  –  სახელმწიფო, სავარაუდოდ, წელიწადში 20 ათას C ჰეპატიტით დაავადებულს სრულიად უფასოდ უმკურნალებს, რისი ღირებულება დაახლოებით 2 მილიარდი აშშ დოლარი იქნება. როგორც ჯანდაცვის მინისტრმა დავით სერგეენკომ განაცხადა, პირველ ეტაპზე პროგრამაში 5 ათასი პაციენტის ჩართვა ღვიძლის დაზიანების და ზოგადი მდგომარეობის სიმძიმის გათვალისწინებით მოხდება.  მემორანდუმის გაფორმების შემდეგ იმ პაციენტთა რეგისტრაცია დაიწყება, ვისაც ახალი პრეპარატის, სოფოსბუვირის მიღების საჭიროება აქვთ. შერჩევა ანონომურად მოხდება სათანადო საექსპერტო კომისიის წევრების მიერ, რომელთაც არ ეცოდინებათ შტრიხკოდით დაშიფრული პაციენტების გვარები და მხოლოდ მათ კლინიკურ და ლაბორატორიულ მონაცემებზე დაყრდნობით გადაწყვეტენ დაავადების სიმძიმის დონეს და განსაზღვრავენ პროგრამაში ამა-თუ იმ პაციენტის ჩართვის დროს. როგორც საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილე, ვალერი კვარაცხელია ამბობს, ქართულმა მხარემ დაარწმუნა კომპანია „გილეადი“, რომ ეს უახლესი და სადღეისოდ ყველაზე ეფექტური, ამავდროულად ნაკლებად სახიფათო მედიკამენტი საქართველოსთვის უკიდურესად დაბალ ფასად მიეწოდებინა. ამ პრეპარატის დღიური დოზა 1000 დოლარი ღირს, ხოლო სამკურნალო კურსის საშუალო ღირებულება 80,000 დოლარს აღწევს. ჰეპატოლოგებისა და ჯანდაცვის სპეციალისტების თქმით, “სოფოსბუვირი” 94%-ში ეფექტურია მკურნალობისთვის და პრაქტიკულად არ აქვს გვერდითი ჩვენებები. მედიკამენტის მიღების კურსი 12 ან 24 კვირიანი იქნება, რაც დაავადების ტიპზეა დამოკიდებული.

სავარაუდოდ, საქართველოში C ჰეპატიტით დაავადებულთა რაოდენობა 200,000-დან 300,000-მდეა! მკურნალობის გარეშე ეს დაავადება, რომელსაც „ჩუმ მკვლელს“ უწოდებენ, უმრავლეს შემთხვევაში იწვევს უმძიმესი დაავადებების – ღვიძლის ციროზისა და ღვიძლის კიბოს განვითარებას. მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების უმრავლესობაში C ჰეპატიტით მკურნალობის თანადაფინანსების სქემები არსებობს, ზოგიერთ შემთხვევაში – სრული დაფინანსებაც ხდება, მაგრამ ყველა დაავადებულის უფასოდ მკურნალობის საყოველთაო პროგრამა, თანაც ამ უახლესი და ყველაზე ეფექტური პრეპარატით ჯერ არსად განხორციელებულა! განსაკუთრებით საინტერესოა ის, რომ პროგრამის მიმდინარეობისას მოხდება ეპიდემიოლოგიური კვლევების ჩატარება, რომლითაც დაზუსტდება საქართველოში C ჰეპატიტის გავრცელების მაჩვენებელი და ამის გარდა, გაძლიერდება პროფილაქტიკურ-პრევენციული სამუშაოები.

=====

ახლა კი მცირედი რეტროსპექტივა:

2007-2012 წლებში ადამიანის უფლებათა სტრასბურგის ევროპულ სასამართლოს საქართველოდან რამდენიმე პატიმარმა მიმართა საჩივრით იმის გამო, რომ მათ ციხეში ყოფნის დროს დაემართათ ან გამოუვლინდათ C ჰეპატიტი. სასჯელაღსრულების სისტემამ და სახელმწიფომ კი მათ უარი უთხრეს სრულფასოვან მკურნალობაზე . სტრასბურგის სასამართლომ 5 ასეთი საქმე მიიღო წარმოებაში (პოღოსიანის, ღვათაძის, ჯანიაშვილის, ჯელაძის და ჯაშის) და ხუთივე მათგანი სახელმწიფო მხარის წაგებით დასრულდა. უმრავლეს შემთხვევაში სახელმწიფოს ბრალად წარედგინა პატიმრების მიმართ არაადამიანური მოპყრობა და ადექვატურ სამედიცინო მკურნალობაზე უარის თქმა. ხაზგასმული იყო, რომ წლების განმავლობაში ავადმყოფებს უარს ეუბნებოდნენ სათანადო გამოკვლევების ჩატარებაზეც, რისი ალტერნატივაც პენიტენციალურ სისტემაში მყოფი პირებს არც გააჩნდათ! გარდა ამისა, ციხების ხელმძღვანელობა უზღუდავდა პაციენტებს მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის მიღების უფლებას! გამოვლინდა სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების რიგი დარღვევები, რაც არ შეესაბამებოდა თავად საქართველოს რეგულაციებს ამ დოკუმენტაციის წარმოების შესახებ. რიგ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა არასათანადო კვალიფიკაციის ექიმების მიერ დაავადების არასწორ მართვას! ასევე ზოგჯერ პატიმრებს ხელი ეშლებოდათ ალტერნატიული გამოკვლევების და საექსპერტო გასინჯვების ჩატარებაში.

==== ციტატები:

პატიმართა უფლებების დაცვის შესახებ შესაბამისი სამართლებრივი ნორმები, ისევე როგორც სახალხო დამცველის 2007 წლის მე-2 ნახევრის ანგარიშიდან ამონარიდი, რომელიც ეხება სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში სამედიცინო პრობლემებს ვირუსული C ჰეპატიტის ჩათვლით, მოყვანილია საქმეში პოღოსიანი საქართველოს წინააღმდეგ (№ 9870/07, §§ 20-22, 24 თებერვალი 2009). ა. ადამიანის უფლება ჯანმრთელობაზე და ამ უფლების აღსრულებასთან დაკავშირებული პრობლემები საქართველოს სასჯელაღსრულების სისტემაში – საქართველოს სახალხო დამცველის სპეციალური ანგარიში, რომელიც მოიცავს 2009 და 2010 წლის 1-ლ ნახევარს.

  1. ზემოხსენებული ანგარიშიდან შესაბამისი ამონარიდი შემდეგნაირად იკითხება:

ვირუსული ჰეპატიტი: ვირუსული ჰეპატიტის პრობლემა რჩება ერთერთ ყველაზე მწვავე საკითხად საქართველოს სასჯელაღსრულების სისტემაში. 2009 წელს გარდაცვლილ პატიმართა 40% იტანჯებოდა ვირუსული ჰეპატიტით. გარდაცვლილთა 15%- ჰქონდა ღვიძლის ციროზი და მასთან დაკავშირებული გართულებები, როგორიცაა კუჭნაწლავის ტრაქტის ზედა ნაწილიდან სისხლდენა, რომელიც რამდენიმე შემთხვევაში გახდა პატიმრის გარდაცვალების ძირითადი მიზეზი. 2010 წლის სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, პატიმართა 47.4%-, რომელიც გარდაიცვალა 2010 წლის პირველ ნახევარში ჰქონდა, ვირუსული ჰეპატიტი, ზოგიერთ მათგანს განუვითარდა სიცოცხლისთვის შეუთავსებელი გართულებები. ეროვნული პრევენციული მექანიზმის მიერ განხორციელებულმა მონიტორინგმა გამოავლინა, რომ ციხის საავადმყოფოების მთავარი ექიმები აღიარებდნენ ვირუსულ ჰეპატიტს, როგორც ყველაზე გავრცელებულ დაავადებას. თუმცაღა, არ არსებობს ზუსტი ანგარიშები ვირუსული ჰეპატიტის ინფექციის შემთხვევებთან დაკავშირებით, ისევე როგორც არ არის სტატისტიკური მონაცემები საქართველოს სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში. ექიმებს გააჩნიათ მხოლოდ ინფორმაცია იმ შემთხვევებთან დაკავშირებით, როცა ჰეპატიტის დიაგნოზი დადასტურდა ლაბორატორიული გამოკვლევებით. მონიტორინგმა გამოავლინა, რომ ბევრ პატიმარს, რომელსაც ჰქონდა ღვიძლის დაზიანების კლინიკურად აშკარა ნიშნები, საერთოდ არ ჩაუტარდა გამოკვლევა ვირუსული ჰეპატიის გამოსავლენად“.

=====

სააკაშვილის ხელისუფლება “რეაგირება” სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე

პოღოსიანის ხსენებული საქმე ბევრი მომენტითაა შოკისმომგვრელი. მას შემდეგ, რაც სტრაბურგის სასამართლოში საქმე წააგო, ნაცმოძრაობის ხელისუფლებამ იმის ნაცვლად, რომ პატიმრისათვის ახლა მაინც სათანადო მკურნალობა ჩაეტარებინა, „უკეთესი გამოსავალი“ იმით იპოვა, რომ იგი ციხიდან ვადაზე ადრე გაანთავისუფლა! პაციენტმა ეს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა, მაგრამ ხელმოკლეობის გამო მკურნალობის ჩატარება ვერ შეძლო, რასაც მისი მდგომარეობის გაუარესება მოჰყვა და სანამ სასამართლო მის საჩივარს განიხილავდა, იგი გარდაიცვალა! მას შემდეგ, რაც სტრასბურგის სასამართლოში უკვე 4 ანალოგიური საქმე წააგო, საქართველოს ნაცმოძურმა ხელისუფლებამ საერთოდ აკრძალა ციხეებში არა მარტო C ჰეპატიტის გამოკვლევების ჩატარება, არამედ ამ საკითხებზე მომუშავე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროს სამეცნიერო და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ პატიმართა მდგომარეობის შესწავლაც! გავრცელებული ხმებით, ეს გადაწყვეტილება პირადად ვანო მერაბიშვილის „ინოვაცია“ იყო!

====

დღეს იმ ხელისუფლების ყოფილი მესვეურები, რომლებიც თავისი მმართველობის პერიოდში ზემოთაღწერილი დრაკონული მეთოდებით ებრძოდნენ არა C ჰეპატიტს, არამედ – დაავადებულ პაციენტებს, რომლებიც სპეციალურად ხურავდნენ ციხეებს, რომ ვერავის გაეგო პენიტენციალურ სისტემაში C ჰეპატიტის გავრცელების შემაშფოთებელი დონის და დაავადებულთა მიმართა არაადამიანური მოპყრობის შესახებ, ადამიანები, რომლებიც ძირითადად თავისი მეუღლეები ევროპაში მოლოგინებით ან თავიანთი ახლობლებისათვის ძვირადღირებული ოპერაციების დასავლეთის კლინიკებში ჩატარებით იყვნენ დაკავებულნი, და მაპატიეთ და ფეხებზე ეკიდათ, ციროზისათვის განწირული ათასობით ადამიანის ბედი, რომელთაც ძვირადღირებული მკურნალობის შანსს მხოლოდ სახლ-კარის გაყიდვა აძლევდა, სწორედ ეს პოლიტიკანები, რომელთა პრიორიტეტი სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე ტოტო კუტუნიების ჩამოყვანა და საქართველოს შადრევანიზაცია იყო, და რომელთა ხელისუფლებამ არა მარტო პატიმრები დატოვა უიმედოდ განწირული, არამედ ასეულ ათასობით ის ადამიანიც, რომელთაც საპროცესო გარიგებებით გატყავებულებს, არამცთუ C ჰეპატიტის ძვირადღირებული, არამედ გაცილებით იაფი სამედიცინი დახმარების სახსრებიც აღარ გააჩნდათ, – აი, ეს ყოფილი მინისტრები და პარლამენტარები ცინიკურად გამოდიან და მსჯელობენ პროგრამის „საქართველო C ჰეპატიტის გარეშე!“ ხარვეზებზე, მოსალოდნელ პრობლემებზე და იმაზე, რატომ ბოლომდე არ წავიდა დღევანდელი ხელისუფლება და რატომ 100%-ით არ დააფინანსა ჰეპატიტისარამარტო მკურნალობის, არამედ დიაგნოსტიკის ხარჯებიც, (რაც პროგრამაში 30-70%ის დონეზეა გაწერილი)…

აშკარაა, რომ თუ მედიცინაში ღვიძლის ციროზის მორჩენის მცირე შანსი მაინც არსებობს, სინდისის ციროზი – განკურნებას არ ექვემდებარება!

თორემ ეს და სხვა მრავალი კითხვებიც ნამდვილად არსებობს, და პროგრამის რეალიზაცია გზადაგზა ახალ პრობლემებსაც გამოაჩენს… მაგრამ ხარვეზების გამოსწორება და ნებისმიერი პროგრამის დახვეწა შეიძლება… მთავარი ისაა, რომ ყველა მისი ნაკლის მიუხედავად, დღევანდელი ხელისუფლება ადამიანებზე გაცილებით მეტად ზრუნავს და საზოგადოების აზრს გაცილებით მეტ ანგარიშს უწევს…

ნაციონალების ზეობის პერიოდში C ჰეპატიტით დაავადებული პირები უკანასკნელ იმედს საზღვარგარეთ მიგრაციაზე და იქ ნანატრ სამკურნალო პროგრამაში მოხვედრაზე ამყარებდნენ, დღეს კი პირუკუ პროცესების დაწყება მოითხოვს სათანადო დაგეგმვას და მართვას… მაგრამ იმაში, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ კაცობრიობის ერთ-ერთი უმძიმესი სენის დასაძლევად უმაგალითო მასშტაბის ნაბიჯი გადადგა, ნამდვილად არის სანაქებო მუხტი! რა უნდა იყოს იმაზე უფრო კეთილშობილური, ვიდრე ათასობით და ათეულათასობით უიმედოდ დარჩენილი ავადმყოფისათვის დახმარების ხელის გაწვდენა! –

ბრავო! და წარმატებები!


მოზომვის ხელოვნება


სამწუხარო რეალობაა, რომ ქართველი პოლიტიკოსების უმრავლესობამ ჯერ კიდევ ვერ გაითავისა, რომ ხელისუფლების წევრობა არა მარტო ზოგიერთი უფლებების ზრდას, არამედ ზოგიერთი უფლებების შეზღუდვასაც იწვევს.

ერთ-ერთი ასეთი მნიშვნელოვანი შეზღუდვაა სასამართლოს (და ნაკლები ხარისხით, მაგრამ ხშირად, ასევე – მედიის) მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულების საზღვრები, რადგან ხშირად რთულდება იმის დადგენა, სად მთავრდება კრიტიკა და სად უკვე იწყება ზეწოლის მოხდენის მცდელობა!

ჩემი აზრით, არსებობს ერთი წითელი ხაზი, რომელიც სახელისუფლებო სტრუქტურებში მომუშავე პოლიტიკოსებმა (და განსაკუთრებით – უმრავლესობის/პოზიციის წვერებმა) არ უნდა გადაკვეთონ:

– იმის განცხადება, რომ ამა თუ იმ სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ ვეთანხმებით, ალბათ, თითქმის ყოველთვის დასაშვებია,

– ხოლო ამ ხაზის გადაკვეთა და იმის განცხადება, რომ ეს გადაწყვეტილება იყო “დაუშვებელი”, “მიუღებელი”, “გაუმართლებელი”, “კორუფციული” (“კორუფციის არსებობაში დამაეჭვებელი”), “საზოგადოების დამაზარალებელი”, “დივერსიული”, თუ კიდევ უფრო უარესი – ამას უკვე ზეწოლის ფორმა გააჩნია… და, ალბათ, პიროვნული დისკრეციის ჩარჩოებში ვერ ჯდება.

ასევე არ მგონია გამართლებული აღმასრულებელი თუ საკანონმდებლო რგოლის ხელისუფლის მიერ ზემოდგომი საფეხურის მოსამართლისადმი იმის მოწოდება, რომ მან ქვედა რგოლის სასამართლოს გადაწყვეტილება “გამოასწოროს”, “შეცვალოს”, თუ “სამართალთან შესაბამისობაში მოიყვანოს”!.. – ქვეყნის ხელისუფლებს უნდა ჰქონდეთ იმის რწმენა, რომ აღნიშნულ საჭიროებას სასამართლო რგოლის წარმომადგენლები, კარნახის გარეშე თავად მიხვდებიან და კანონის და სამართლის ნორმებში იმოქმედებენ.  ისინი ვალდებულნი არიან სწორედ ასე მოიქცენ და არა – “სმენაზე” გაიჭიმონ სახელისუფლებო პირების შეძახილზე!

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ აღნიშნული წესებიდან ნებისმიერი გადაცდომა აზიანებს სწორედაც რომ სახელისუფლებო სტრუქტურის კონკრეტულ წარმომადგენელს, მაგრამ ამავდროულად, თავად ამ სტრუქტურის რეპუტაციასაც და, რაც ასევე მნიშვნელოვანია, შეიძლება დაბადოს ეჭვი იმაში, რამდენად უძლებენ, ან მომავალში გაუძლებენ სასამართლო სტრუქტურების კონკრეტული პირები ასეთ ზეწოლას. საბოლო ჯამში ეს ყველაფერი აზიანებს ქვეყნის იმიჯს და კანონის უზენაესობის ერთგულების დაცვის პირობას. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ოპოზიციის თუ გარეშე დაპირისპირებული ძალების მიერ ყოველი ასეთი კონკრეტული ფაქტის რეზონირება, ტირაჟირება და გაზვიადება ხდება.

P.S. მინდა მივულოცო უზენაესი სასამართლოს ახლადარჩეულ თავმჯდომარეს, რომ მისი პასუხი პირველ გამოწვევაზე იყო დროული, ზუსტი, პოლიტიკურად დახვეწილი, და გამოზომილი! მან მშვენივრად გაართვა თავი იმას, რომ რეაგირებაც მოეხდინა და, ამავდროულად, ეს რეაგირება არ ქცეულიყო აჟიოტაჟის და იაფფასიანი ქულების ჩაწერის შოუდ!

===

ამერიკელი მოქანდაკის დენიელ ჩესტერ ფრენჩის ქანდაკება, სადაც გამოსახულია ხელისუფლება, სამართალი და კეთილდღეობა. ქალის ცენტრალური ფიგურა, სამართალი, რომელსაც კანონი უპყრია და ორ დანარჩენზე მთელი თავით მაღლა დგას...

XIX ს. ამერიკელი მოქანდაკის დენიელ ჩესტერ ფრენჩის ქანდაკება, სადაც გამოსახულია ხელისუფლება, სამართალი და კეთილდღეობა. ქალის ცენტრალური ფიგურა სამართალს განასახიერებს, რომელსაც ხელთ კანონი უპყრია და ორ დანარჩენზე დომინირებს, “კანონის უზენაესობის” ძალით (ფილადელფია, დასავლეთის პარკი, მანის სამუსიკო ცენტრის მახლობლად)


გამოწერა

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 182 other followers