Primum Noli Nocere! / “უპირველეს ყოვლისა – არ ავნო!” (ჰიპოკრატე) – სავალდებულო რეცეპტების შესახებ


დავიწყებ იმით, რომ ჯანდაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილება მედიკამენტების დიდი ჯგუფისათვის რეცეპტების სავალდებულო გამოყენების შესახებ (http://www.moh.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=29&info_id=2108) დადებითი და გამართლებული ნაბიჯი მგონია.
ყოველ შემთხვევაში, მას სარგებელი გაცილებით მეტი აქვს, ვიდრე ნაკლოვანი მხარე. ხოლო ნაკლოვან მხარეებს რაც შეეხება, მათი ნიველირება არაა შეუძლებელი.

ავადმყოფისათვის რეცეპტით მედიკამენტის შეძენა არის განვითარებული ქვეყნებისათვის დამახასიათებელი რეგულაცია, რომელიც პაციენტის უსაფრთხოების მნიშვნელოვან გარანტიად განიხილება. ამერიკის თუ დასავლეთ ევროპის ქვეყნების აბსოლუტურ უმრავლესობაში ძალიან ბევრ მედიკამენტს – ციტოსტატიკურ, ჰორმონალურ, ნეიროტროპულ, საანესთეზიო პრეპარატებს თუ ანტიბიოტიკებს ურეცეპტოდ ვერ შეიძენ. გარდა ამისა, ზოგიერთ ამ ქვეყანაში, მაგალითად სკანდინავიის ქვეყნებში, ჩეხეთში, უნგრეთში – იმ ჯგუფის პრეპარატების მიმართ, რომელთა შეძენა შეიძლება რეცეპტითაც და ურეცეპტოდაც, მოქმედებს სერიოზული ფინანსური ბერკეტი – რეცეპტით ასეთი პრეპარატის შეძენა გაცილებით იაფი ჯდება, ვიდრე – ურეცეპტოდ.

როდესაც ადამიანი წამალს ურეცეპტოდ იძენს, რისკი ყოველთვის მეტია. მე პირადად, მაინცდამაინც არ ვემხრობი 1-წლიანი რეცეპტების შემოღებას და აი, რატომ – შეიძლება ქრონიკული დაავადებით შეპყრობილ ავადმყოფს აღნიშნული პრეპარატი მართლაც დაენიშნა რამდენიმე თვის წინ, მაგრამ შემდეგ მას მკურნალობის პროცესში განუვითარდა რიგი არასასურველი, ე.წ. გვერდითი მოვლენები, რის გამოც მკურნალობა ან უნდა შეწყდეს, ან დროებით შეჩერდეს მაინც. ამის შეფასება კი მხოლოდ ექიმს ხელეწიფება.

რაც შეეხება ჯანდაცვის სამინისტროს რეგულაციის უარყოფით მხარეს – დიახ, ნამდვილად არაკომფორტული იქნება პაციენტებისათვის დროის ხარჯვის გამო, და ზოგჯერ შეიძლება დამატებითი ხარჯიც იყოს ექიმის კონსულტაციის მიღება, მაგრამ ეგ დაახლოებით იგივეა, მავანმა რომ თქვას, მართვის კურსები რა ჯანდაბად მინდა, ზედმეტი ხარჯი და დროის კარგვაა, დავჯდები და წავიყვან მანქანას, ხომ ნანახი მაქვს, მეზობელი როგორ ატარებსო… ეკონომია ზოგჯერ სახიფათო შეიძლება იყოს და მიუხედავად იმისა, რომ წამლის ურეცეპტოდ შეძენას შეიძლება სავალალო შედეგი პაციენტთა მხოლოდ მცირე ნაწილში შეიძლება მოჰყვეს, არავინ არაა გარანტირებული, რომ სწორედ თავად არ აღმოჩნდება ამ „მცირე ნაწილში“…

მეორე და მესამე ჯგუფის მედიკამენტების ცხრილებს რომ გადავხედე, რამდენიმე ხარვეზი თვალსაჩინოა, მაგრამ ამავდროულად – ადვილად გამოსწორებადი:

1) ზოგიერთ პრეპარატს ცხრილში არ აქვს მითითებული ფარმაკოთერაპიული ჯგუფი (მაგ. სოლკოსერილი), ან ჯგუფის მაგიერ უწერია კონკრეტული აქტიური სუბსტანცია, რომელსაც იგი წარმოადგენს (მაგ. ანაპენს ფარმაკოთერაპიულ ჯგუფში უწერია „ადრენალინი“, უნდა ეწეროს – „ადრენერგული საშუალება“).

2) ანთებისსაწინააღმდეგო პრეპარატების დიდი ნაწილი მე-3 (თავისუფალ) ჯგუფშია მოხვედრილი, ხოლო საკმაოდ პოპულარული ნიმესილი – მე-2-ში, და მისი შეძენა რეცეპტით იქნება საჭირო. მოვისმინე რამდენიმე პატივსაცემი ექსპერტის აზრიც იმის თაობაზე, რომ ნიმესილის გამოყენებას შეიძლება საშიში გართულება მოჰყვეს ღვიძლის დაზიანების მხრივ. მე მგონი, ასპირინის ან ინდომეტაცინის გამოყენებას არანაკლები საშიში გართულებები შეიძლება მოჰყვეს და თუ ნიმესილი იმიტომ „დაზარალდა“, რომ ის ძალიან ფართოდ გამოიყენება თავის ტკივილის თუ სხვა ზოგადი ტკივილის დროს, ალბათ ასეც უნდა ითქვას. ამავდროულად მე ვეთანხმები იმ მიდგომას, რომ ერთიდაიმავე საშუალების საინექციო ფორმები შესაძენად მიზანშეწონილია იყოს სავალდებულო რეცეპტი, ხოლო ტაბლეტირებული ფორმა – რეცეპტის გარეშე.

3) მიმაჩნია, რომ ფართო მოხმარების ზოგიერთ პრეპარატებზე, რომლებიც მე-2 ჯგუფშია შეტანილი, გამართლებული იქნებოდა დროებით (მაგალითად, – 6 თვის ან 1 წლის ვადით) დაწესებულიყო შემდეგი ტიპის რეგულაცია, რომელიც მომხმარებლებს თანდათან შეაჩვევდა რეცეპტის გამოყენების აუცილებლობას და დადებით მხარეს – რეცეპტის წარდგენის შემთხვევაში მომხმარებელს ექნებოდა 10%-იანი ფასდაკლებით სარგებლობის უფლება (ან პირიქით, პირი, რეცეპტის არქონის შემთხვევაში იძულებული იქნებოდა 10%-ით მეტი გადაეხადა). კერძოდ, ამ ტიპის პრეპარატებად მიმაჩნია – ა)ადგილობრივი მოხმარების კორტიკოსტეროიდული მალამოები; ბ) ნაზალური კორტიკოსტეროიდული სპრეი, გ) წნევის დამწევი საშუალებები (მაგალითად აგფ ინჰიბიტორები და/ან კალციუმის ანტაგონისტები), ზოგიერთი ანტიბიოტიკი (პენიცილინი, ამოქსიკლავი) და ა.შ. ასეთი დროებითი ღონისძიება უფრო ადვილად შესაგუებელს გახდიდა ახალი რეგულაციების დანერგვას – ამ გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში დაიხვეწებოდა როგორც ექიმისა და პაციენტის, ასევე პაციენტისა ქცევის ნორმები და პოლიტიკა უფრო ადვილად მოერგებოდა რეალობას, ნაკლებად მტკივნეული იქნებოდა ახალი წესების მიჩვევა. ასეთი ხერხით მიღებული 10%-იანი შემოსავლები კარგი იქნებოდა მიმართულიყო სოციალურად დაუცველი ფენებისათვის აუციელებელი მედიკამენტების შესაძენად…

ფარმაცევტულ ბიზნესზე წესით რეცეპტურის შემოღებამ პოზიტიური ეფექტი უნდა იქონიოს. არ დამავიწყდება საოცარი შემთხვევა 90-იანი წლებიდან – ამერიკის საელჩოს გვერდით რაღაც აფთიაქი იყო, სადაც წამლის შესაძენად შესულს თვალში მომხვდა ჩემთვის რაღაც უცნობი პრეპარატი. დავინტერესდი და ვიკითხე, რა იყო – მითხრეს, ჩიყვის სამკურნალოდ გამოიყენებაო . ინსტრუქციას რომ გადავხედე, ელდა მეცა – ქიმიოთერაპიული საშუალება იყო, ძალიან ძლიერი ციტოსტატიკი, რომელიც სიმსივნეების (მათ შორის ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს) სამკურნალოდ იყო მოწოდებული და უამრავი ძალზე სახიფათო გვერდითი ეფექტი და უკუჩვენება გააჩნდა… მართალია, დღეს ჩვენი ფარმაცევტული სექტორი გაცილებით დაცულია მსგავსი სიტუაციისაგან, მაგრამ ექიმის მხრიდან დამატებითი კონტროლი შესაძლო რისკს კიდევ უფრო შეამცირებს. ხოლო ფარმაცევტულ კომპანიებს უბიძგებს საკუთარი რეკლამა კიდევ უფრო მეტად გადმოიტანონ ზოგადად საზოგადოებიდან – სამედიცინო საზოგადოების წარმომადგენლებზე. ვინც ნორმალური ბიზნესის მომხრეა, ამ შეზღუდვას აუცილებელ რეგულაციად ჩათვლის, და ვისაც სწრაფი ფული უყვარს, რა თქმა უნდა, იმის წინააღმდეგიც არ იქნებოდა, წამალს შეფუთვა და ინსტრუქციის ჩანართიც რომ არ ჭირდებოდეს – ხომ აშკარაა, რომ ასე მეტი მოგება დარჩება…

მომხმარებელი კი უფრო მეტად იქნება დაცული. სადღეისო მიდგომა, როცა პაციენტი ზოგჯერ მეზობლის ან არამედიკოსი ახლობლის რჩევით იღებს გადაწყვეტილებას პრეპარატის დანიშვნის შესახებ, აბსოლუტურად გაუმართლებელია. ასევე მიუღებლად მგონია ისიც, რომ ზოგიერთი ექიმი, რომლის კომპეტენციაში არ შედის ფარმაკოთერაპია – მაგალითად ექოსკოპიის სპეციალისტი, ექიმი-ლაბორანტი, რენტგენოლოგი ან თავად ფარმაცევტი, აძლევს დანიშნულებას პაციენტს. მთელ მსოფლიოში რეცეპტი კვლავაც რჩება პაციენტების უსაფრთხოების დაცვის ქმედით მექანიზმად. ასე რომ ველოსიპედის გამოგონება ეს ნამდვილად არ არის…

ჯანდაცვის სამინისტროსთვის აუცილებელ საკითხად მიმაჩნია, რომ დაარეგულიროს პაციენტის ექიმთან ვიზიტის ხარჯების საკითხი. თორემ ზოგმა ექიმმა რეცეპტი ფულის საჭრელ მანქანად აქციოს და ყოველ მედიკამენტზე ცალ-ცალკე დაიბაროს პაციენტი გამოსაწერად, ხოლო ამ ვიზიტებს ცალკე კონსულტაციების ხასიათი (და ნიხრი!) მისცეს, რაც ავადმყოფის თუ სადაზღვევო კომპანიის ხარჯებს კატასტროფულ დარტყმას მიაყენებს. რჩევის მიცემისაგან თავს შევიკავებ (არ ვიცი, როგორ), მაგრამ ეს საკითხი გასათვალისწინებელი და მოსაწესრიგებელია… თორემ დღეს უკვე მოვისმინე, წინა ხელისუფლების ერთ-ერთი მინისტრი, რომელმაც მინისტრად მხოლოდ ორიოდ თვე დაჰყო, როგორ მსუყედ საუბრობდა ახალი რეგულაციების “დამანგრეველ ეფექტებზე”…

P.S.
გუშინ ამ საკითხზე გაზეთ Financial-ის ჟურნალისტის მადონა გასანოვას კითხვები მომივიდა – აზრის გამოთქმას მთხოვდა. დრო ძალიან ცოტა მქონდა, და ლამის უარი ვუთხარი. მაგრამ რომ დავფიქრდი, არაა ეს ისეთი საკითხი, რომელზეც უარი უნდა მეთქვა, მით უფრო, რომ დაახლოებით 10 წელი კლინიკური ფარმაკოლოგიის კურსის ასისტენტი ვიყავი და ეს სფერო ჩემთვის ახლობელია. მერე კი გადავწყვიტე, რომ არამარტო Financial-ის ინგლისურენოვანი აუდიტორიისათვის, არამედ საკუთარი ბლოგის მკითხველებისთვისაც გამეზიარებინა ჩემი აზრი.
ასე რომ, მადლობა მადონას 🙂

RX-19c-3

Advertisements


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s