ქართული აურზაური და რუსული პროპაგანდა ავსტრიის მინისტრის განცხადების გამო


%e1%83%a1%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%90%e1%83%a1%e1%83%a2%e1%83%98%e1%83%90%e1%83%9c-%e1%83%99%e1%83%a3%e1%83%a0%e1%83%aa%e1%83%982016 წ. ივნისში ავსტრიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სებასტიან კურცმა განაცხადა, რომ ავსტრიაში და ევროკავშირის სხვა ქვეყნებში ლტოლვილთა ნაკადის შესაცირებლად საჭიროა მათი დროებითი განთავსების ბანაკები შეიქმნას ევროკავშირისაკენ მათი მიგრაციის გზებზე – კერძოდ, ბერძნულ (!) კუნძულებზეო. აი, მისი გამონათქვამები ბრიტანული “ტელეგრაფის” სტატიაში
 
6 დღის წინ სებასტიან კურცმა ანალოგიურ თემაზე ისაუბრა თავის გერმანელ კოლეგასთან, სიგმარ გაბრიელთან ერთად და ახლა უკვე ჩრდილოეთ აფრიკაში – ტუნისსა და ლიბიაში – გამოთქვა ლტოლვილთა ბანაკების შექმნის სურვილი, იმ ხელშეკრულების მსგავსად, რაც ევროკავშირმა თურქეთთან გააფორმა, რომელიც ავალდებულებს თურქულ მხარეს, ფულადი ინვესტიციების სანაცვლოდ, თავის ტერიტორიაზე მოხვედრილი ლტოლვილები არ გაუშვას ევროკავშირთან საზღვარზე, არამედ განათავსოს აღნიშნულ ბანაკებში. აღსანიშნავია, რომ გერმანელი კოლეგა არ დაეთანხმა ავსტრიელი მინისტრის მოსაზრებას. აი ამ საკითხზე “ალ-ჯაზირას” სტატია:
 
და ახლა გუშინ, უკვე გერმანულ “ბილდში”, იბეჭდება ახალი ინტერვიუ ავსტრიელ მინისტრთან, რომელიც უკვე საქართველოსაც ახსენებს. მე თავიდან ვერ ვნახე ეს ინტერვიუ ინტერნეტში, მაგრამ ის ნამდვილად არსებობს – http://www.bild.de/politik/ausland/jens-spahn/hier-streiten-zwei-konservative-ueber-den-rechten-weg-50701468.bild.html
 
შევეცადე, გუგლის მეშვეობით გერმანულიდან ინგლისურად მეთარგმნა სტატიის ჩვენთვის საინტერესო აბზაცი: –
KURZ: We need refugee centers outside the EU, which are operated together with the UNCHR. Where exactly these are, is not so crucial. It is important that they provide protection and that people who are illegally on their way to Europe are brought back there. Such facilities could be located in countries such as Egypt, Georgia or a country in the West Balkans.
 
აშკარაა, რომ ავსტრიის საგარეო საქმეთა მინისტრი გადაჭრით არ ამბობს, რომ ასეთი ცენტრები საქართველოში უნდა განთავსდეს. მისი მთავარი იდეა არის, რომ ასეთი ბანაკები უნდა შეიქმნას იმ გზებზე, საიდანაც ლტოლვილთა დიდი ნაკადი მიემართება ევროკავშირისაკენ. უცნაურია, რაში გაახსენდა საქართველო! თუმცა, თეორიულად, მის მერე, რაც საქართველოს პასპორტით ევროკავშირში უვიზო მიმოსვლა დაიწყება, არაა გამორიცხული, რომ ლტოლვილთა გარკვეული რაოდენობა შეეცადოს საქართველოს გამოყენებას სატრანზიტო ქვეყნად, აქ ქართული პასპორტის მოპოვებას (მაგალითად, საქართველოს მოქალაქეობის მირებას ქორწინების გზით) და შემდგომ ევროკავშირისაკენ გამგზავრებას. ალბათ, უნდა დავაწყნაროთ ბატონი კურცი, რომ ამის პოტენციური საფრთხე შეიძლება იყოს, მაგრამ არა ისეთი, რომ ათასობით და ათეულ ათასობით ლტოლვილმა სწორედ საქართველო აირჩიოს ტრანზიტულ მიმართულებად (არა მგონია ამდენი ინტერნაციონალური ქორწილი გადავიხადოთ მოკლე დროში 🙂 ). და ამდენად, არავითარი საფუძველი საქართველოს ტერიტორიაზე ლტოლვილთან დროებითი განთავსების ბანაკების შესაქმნელად არ არის!
 
სამწუხაროდ, სანამ ჩვენი საზოგადოება ახალ, მოულოდნელ საფრთხეზე უკვე დუღს და გადადუღს, ხოლო საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადება თუ განმარტება იგვიანებს, რუსები მკვირცხლად (12 საათში!) იტაცებენ თემას! ფაქტიურად, ამ თემაზე “ბილდის” ინტერვიუს მოძებნა იმიტომაც გამიჭირდა, რომ ინტერნეტი უკვე გადავსებულია ამ ინფორმაციის რუსული გადამღერებებით – RT RT (Russia Today), Sputnik, და RiaNovosti ყველა მხარეს გაჰყვირიან, ევროკავშირმა საქართველოს იმიტომ მისცა ვიზალიბერალიზაცია, რომ ახლა საქართველო თითქოსდა ვალდებულია, სირიელი ლტოლვილების ბანაკები გახსნასო! D:D::D
 
და უკვე ამ პროპგანდისტული არტმომზადებიდან რამდენიმე საათში რუსეთის ხელისუფლების ოფიციალური წარმომადგენელი, რუსეთის ფედერაციის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე თავდაცვისა და უსაფრთხოების საკითხებში ფრანც კლინცევიჩი აცხადებს, რომ რუსეთი ამას – საქართველოს ტერიტორიაზე ლტოლვილების ბანაკების განთავსებას – არ დაუშვებს!
 
ანუ, ხომ გესმით, როგორ მშვენივრად ატრიალებს რუსული პროპაგანდა აბსოლუტურად არარეალურ საფრთხეს (თუმცა ავსტრიელი მინისტრის ინტერვიუ ნამდვილად საჭიროებს სათანადო კომუნკაციას საქართველოს საგარეო სამინისტროდან და სათანადო განმარტებასაც!) – რომ თუ ავსტრიელები ჩაგრავენ ქართველებს, რუსეთი ამას არ დაუშვებს!
 
მინდა ბოლოს კიდევ ერთხელ დავამატო ის, რაც ყველამ უნდა იცოდეს, მაგრამ ბევრს “ავიწყდება”:
 
1) საქართველოს თავად ჰყავს (სწორედ რუსეთის “წყალობით”!) ასეულ ათასობით ლტოლვილი, რომელთა საცხოვრებელი და სხვა საჭიროებათა ფინანსური და ინფრასტრუქტურული დაკმაყოფილება ჩვენი ქვეყნისათვის უმძიმესი პრობლემაა უკვე ათეული წლებია, რომ არაფერი ვთქვათ ამ ადამიანების მორალურ და ფსიქოლოგიურ ტვირთზე. და ამ დროს, რაღაც სხვა ბანაკებზე ზრუნვა ნამდვილად არ შედის საქართველოს ხელისუფლების ამოცანებში. თუმცა, ლტოვილთა პოტენციური ნაკადების საფრთხის და რისკების გათვლა და პრევენცია ნამდვილად საჭიროა.
 
და 2) ბატონმა კლინცევიჩმა და სხვა რუსმა მაღალჩინოსნებმა უნდა გაიაზრონ საკუთარი “წვლილი” იმაში, რაც სირიელი ლტოლვილების კრიზისის შექმნაში მიუძღვით და თუ საქართველოს დახმარება უნდათ, იქნებ სირიაში მშვიდობიანი მოწესრიგების და სტაბილიზაციის ამოცანაზე იფიქრონ. ამაში, საქართველოს მთავრობაც, ისევე როგორც, ალბათ, ავსტრიის მთავრობაც, ძირეულად დაინტერესებულია და არაა გამორიცხული, გარკვეულწილად საკუთარი წვლილიც შეიტანონ.
 
დაბოლოს, ჩემო ძვირფასო მეგობრებო, კარგად გახსოვდეთ, რომ ერთი ევროპელი მინისტრის განცხადება არ უნდა იყოს ჩვენში გადარეული დარაზმვისა და ეროვნულად დაგმობის საფუძველი. ნურც იმას ვიფიქრებთ, რომ ევროპელი მინისტრები ჩვენზე მეტს უნდა ფიქრობდნენ და საკუთარი სახელმწიფოს ინტერესებზე – ნაკლებად, ნურც იმას, რომ იქ ყველა უნაკლო და უბადლო პოლიტიკოსია. ჩვენ საკუთარ მთავრობას მოვუწოდოთ, რომ ქვეყნის ინტერესების სადარაჯოზე იყოს.
 
და გვახსოვდეს, ვის აქვს დაპყრობილი ჩვენი ტერიტორიები და ვინ არის როგორც ქართველი, ასევე სირიელი ლტოლვილების მამაპაპათა მიწიდან აყრის და ლტოლვილობის მიზეზი… ნუ, – ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი – მაინც…

საზოგადოებრივი მაუწყებლის შეფასების პრობლემები


%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%96%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%a3

„- და მეორეც ერთი, – კვლავ აწყვეტინებს ხელმძღვანელი, გაბრაზებულია, – რა იცით თქვენ, რომელია დიდი ნაწარმოები და რომელი – არა?

– მე, საყვარელო, – უცნაურად უღიმის რესპონდენტი, – ჩემი იშვიათი ფიქსატორი მაქვს, რომელსაც ვერც ერთი უზუსტესი ხელსაწყო ვერ შეედრება – როცა ნამდვილად ღირებულ რაიმეს წავიკითხავ, იქნება ეს ნაწარმოები მთლიანად თუ ერთი პატარა ეპითეტი ან შედარება, ვიმეორებ, თუ მართლა კარგი და ღირებულია, მაშინ მარცხენა ხელზე, მაჯიდან იდაყვამდე, აუცილებლად დამბურძგლავს… რა, არა გჯერათ? – და რესპონდენტი პერანგის სახელოს მაღლა იწევს, ამბობს: – „დონ კიხოტი“, – მკლავს გვაჩვენებს და, სიმართლე – სიმართლედ: დაბურძგლულია…“

(გურამ დოჩანაშვილი, „კაცი რომელსაც ლიტერატურა უყვარდა“)

=============================

ჩემი აზრით, ამჟამად, საზოგადოებრივი მაუწყებლის რეფორმა ძალიან რთული დილემის წინაშეა.

ერთი მხრივ, სამეურვეო საბჭომ განაცხადა, რომ მარტო რეიტინგზე აქცენტირება სწორი არ არის და გამოაქვეყნა 6-გვერდიანი დოკუმენტი: http://gpb.ge/files/documents/2017/02/15bee5ef1b486ab8eb1ddb1ff2ca8717.pdf

სადაც ჩამოაყალიბა 4 ძირითადი ვექტორი, რომლის მიხედვითაც უნდა შეფასდეს მაუწყებლის პროგრესი თუ რეგრესი:

1) ხარისხი (ჟანრობრივი და მოსაზრებათა მრავალფეროვნება, სიღრმისეულობა, ინოვაციურობა, განსხვავებულობა, ორიგინალობა, პროფესიონალიზმი…),

2) წვდომა და წვლილი,

3) ფასეულობა დანახარჯებთან მიმართებაში (ეკონომიურობა, ეფექტურობა, ეფექტიანობა)

4) ზეგავლენა.

ეს დოკუმენტი, რამდენადაც იმსახურებს მოწონებას – გრძელვადიან პერსპექტივაში გამოსაყენებლად, იმდენად, მგონი, გამორიცხავს ამჟამად გამოყენების შესაძლებლობას, რადგან ამ უამრავი სასარგებლო და საჭირო ინფორმაციის უმრავლესობის გაზომვისა თუ მოპოვების მეთოდები უაღრესად კომპლექსური და გრძელვადიანია!

მაგალითად, ზეგავლენის გაზომვა, ალბათ, უპრიანია გადაცემის რეგულარულად ეთერში გასვლიდან მინიმუმ 1 წლის შემდეგ! ხოლო თუ ეს გადაცემა, მაგალითად ცხოვრების ჯანსაღი წესის დანერგვას ეხება, 2-3 წელიც არ იქნება საკმარისი! შეიძლება ვინმემ მითხრას, – რატომ, აგერ, “პირადი ექიმი” ხომ უკვე რამდენიმე წელია ეთერში გადისო… მაპატიეთ, მაგრამ ელემენტარულია ის, რომ ზეგავლენა ყოველთვის ფარდობითი (დინამიური) მაჩვენებელია და ის რაღაც საწყის დონეს უნდა შედარდეს! თანაც ისე, რომ საკვლევი ველი და მეთოდოლოგია იგივე იყოს…
საბჭოს მიერ შემუშავებულ დოკუმენტში საუბარია ზოგიერთ კონკრეტულ მეთოდოლოგიაზეც, მაგალითად, ზეგავლენის გასაზომად მოწოდებულია „სოციოლოგიური კვლევები (აუდიტორიის აღქმის ინდექსი), ციტირების ინდექსები, ფაქტებზე დამყარებული სხვა მეთოდები…“. ასევე, ხარისხის, როგორც ყველაზე ურთულესი ინდიკატორის, და მისი – ტექსტშივე ჩამოთვლილი – ქვეკატეგორიების,  გასაზომად შემდეგი მეთოდებია ნახსენები:

„…სოციოლოგიური კვლევა, საექსპერტო შეფასება და სხვა მეთოდები. ვინაიდან ხარისხის შეფასება მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია გემოვნებაზე, ხოლო მისი კომპონენტების ინდიკატორული კვლევა ადვილი არ არის, ამ მახასიათებლის ინდიკატორი გარკვეულ ინტერპრეტაციას საჭიროებს. გაზომვებთან ერთად, კრიტერიუმთან მაუწყებლის შესაბამისობის ობიექტივიზაციის მნიშვნელოვანი მეთოდია მსჯელობა, ანალიზი, მათ შორის საზოგადოების წარმომადგენელთა ჩართულობით.“

თუ ყველაფერს ამას გავიაზრებთ, აშკარაა, რომ ამ დოკუმენტით საზმაუს სამეურვეო საბჭომ შექმნა ძალიან საინტერესო ხედვა და სტატეგია, რომლის განხორციელებისათვის, ჩემი მოკრძალებული აზრით, რამდენიმე წელი და საკმაოდ კომპლექსური და არცთუ იაფი მეთოდოლოგიების  დანერგვა (ან შეძენა) იქნება საჭირო. არაა გამორიცხული, მრავალი ხარისხობრივი ქვეკატეგორიის გასაზომად რამე ექსპერტული საბჭოს ჩამოყალიბება გახდეს საჭირო – და ხომ გასაგებია, იმ საბჭოში მოხვედრაზე რა ამბავი ატყდება და ამ საბჭოს ნებისმიერ გადაწყვეტილებას, რომ შეიძლება ან ჰქონდეს სუბიექტივიზმის ნიშანი, ან – ამაში უსაფუძვლოდ მაინც დაადანაშაულონ…

პრინციპში, მოულოდნელი არც არაფერი ყოფილა – საბჭოს მინიმუმ ერთი წევრისაგან (პროფ. მ. მუსხელიშვილი) რამდენჯერმე ითქვა, რომ ეს დოკუმენტი იქნებოდა მაუწყებლის მომავალი შეფასების სტრატეგია.

მაგრამ რა უნდა მოხდეს ამჟამად?

გამოდის, რომ სამეურვეო საბჭოს მიერ მოწოდებულ ამ ინსტრუმენტს ამჟამად მაინც – თანაც ცალკეული გადაცემების შესაფასებლად ვერ გამოვიყენებთ. აქედან გამომდინარე, მაუწყებლის ადმინისტრაცია დადგა იმ რეალობის წინაშე, რომ მათთვის მოწოდებულ ინსტრუმენტი არ იძლევა გადაცემათა ამჟამინდელი შეფასების საშუალებას.

აქედან გამომდინარე, ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა შეფასების უკვე საკუთარი დოკუმენტი,  http://1tv.ge/theme/uploads/file2017.pdf , რომელიც გადაცემების შეფასებაში მხოლოდ ორ ფაქტორს – ისევ რეიტინგებს, და ფასს ითვალისწინებს (მართალი გითხრათ, ფასის რამე ბმა რეიტინგთან – ვერ დავინახე). მათემატიკური შეფასება არსებულ გადაცემებს ე.წ. ორი სიგმას კანონის (ცენტრალური ზღვრული თეორემის) თანახმად, ყოფს სამ ჯგუფად:

1) ისინი, რომელთა რეიტინგი არხის საშუალო რეიტინგზე მეტია  – ლიდერი, “გამწევი” გადაცემები (10 გადაცემა, რომელიც შენარჩუნდება),

2) ისინი, რომელთა რეიტინგი დაახლოებით არხის საშუალო რეიტინგის ტოლია (4), რომლებიც შეიძლება ასევე დარჩეს ბადეში (თუმცა, არაა ნათელი – რა პირობით) და

3) ისინი, რომლებიც, მათივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, არხის რეიტინგს უკან ექაჩებიან (14), და ამიტომ, მათ დახურვის განაჩენი გამოუტანეს…

გარკვეულწილად, შეიძლება ითქვას, რომ მენეჯმენტმა არ გაითვალისწინა სამეურვეო საბჭოს რეკომენდაცია და მაინც, ძირითადად, რეიტინგებზე დაამყარა გადაცემების შეფასება. მაგრამ, როგორც ვატყობ, მათ ვერც წარმოუდგენიათ რეფორმის დასაწყებად ისეთი ინდიკატორების სამოქმედოდ მიღება, რომელთა დანერგვას და მიღებას ძალიან ხანგრძლივი დრო სჭირდება.

თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ამ ცხრილის წითელ ზონაში ბევრი საკმაოდ ცნობილი, და ბევრი მედიაექსპერტისა თუ ცნობადი სახის მიერ მოწონებული გადაცემები (მათ შორის, “რეალური სივრცე” და თავად „წითელი ზონაც“) მოხვდა, და აგრეთვე იმას, რომ რეფორმის პირველი პროექტისაგან განსხვავებით, მენეჯმენტი უკვე ლაპარაკობს არა გადაცემების „შეჩერებაზე“, არამედ – „დახურვაზე“, გასაგებია, რომ აღმასრულებელი საბჭოს ამ გეგმას საზოგადოების სოციალურად აქტიური ფენებისაგან, და თავად თანამშრომელთა ნაწილისაგან, ალბათ, საკმაო წინააღმდეგობა შეხვდება. და სამეურვეო საბჭოსთვისაც არ იქნება ადვილი გადაწყვეტილების მიღება. მე თვითონაც არ დამიმალავს წითელ ნაწილში მოხვედრილ რიგ გადაცემათა მიმართ მხარდაჭერა, მაგრამ ისიც კარგად უნდა გავიგოთ, რომ არ შეიძლება სუბიექტური „მე მომწონს“ გადაწყვეტილებათა საფუძვლად ვაქციოთ.  კარგია, რომ ვასილ მაღლაფერიძე ვასილ კეჟერაძის მსგავს პერსონალურ ფიქსატორს არ გვთავაზობს. თუმცა, იმასაც გავიმეორებ, რაც უკვე მრავალჯერ ვთქვი, – მარტო რეიტინგი არ შეიძლება იყოს კარგი ინსტრუმენტი, როცა საქმე საზოგადოებრივ მაუწყებელს და მის განსაკუთრებულ როლს და ამოცანებს ეხება. მაგრამ ისიც აშკარაა, რომ წლიურად 41 მილიონის ხარჯვა ჩვენი გადასახადებიდან, თუ საზოგადოების მხოლოდ 1.85% (ან თუნდაც 3.5%) გიყურებს, ძალიან დიდი ფუფუნებაა. მით უფრო, როცა რეკლამის განთავსებაც არ შეგიძლია და ფაქტიურად, განსაკუთრებით არაპოპულარული გადაცემების დახურვა სახსრების ეკონომიის ლამის ერთადერთი საშუალებაა 😦

=======

„გვეშველება რამე?“

მე მაინც მგონია, რომ ბურთი ახლა სამეურვეო საბჭოს მინდორშია… თუ მათ (ჩემგან განსხვავებით) აქვთ  განსხვავებული ხედვა იმაზე, როგორ შეიძლება ხარისხიც, ზეგავლენაც, ეფექტურობაც და ეკონომიურობაც ახლავე (ახლო მომავალში!) შეფასდეს, მაშინ იქნებ მიაწოდონ მენეჯმენტს ზუსტი ხედვები თვლადი და ობიექტური ინდიკატორების შესახებ, ან – ერთად შეიმუშაონ ეს ინდიკატორები, რომლებიც უახლოეს მომავალში იქნება ხელმისაწვდომი.

ხოლო თუ სამეურვეო საბჭო დარწმუნებულია, რომ ძირითადად რეიტინგებზე დაფუძნებული სისტემით გადაცემების გაცხრილვა მიუღებელია, და აჯობებს, მაუწყებლის პროგრამების ჩამონათვალში ამჟამად არც არაფერი შეიცვალოს, ხოლო მენჯმენტმა მათ მიერ მომზადებული ოთხკატეგორიანი სტრატეგიული შეფასების სისტემა (ოთხკუთხედი) უნდა დახვეწოს და მოამზადოს შორეული მომავლისთვის, მაშინ ისიც ღიად და გარკვეულად უნდა ითქვას, რომ მაუწყებლის ბადეში ამჟამად არც არაფერი იცვლება, ყველა გადაცემა ეთერში რჩება, ვმუშაობთ კრიტერიუმებისთვის ინდიკატორების სისტემის დახვეწაზე, და რომ ველოდებით რეფორმის პროცესის დაწყებას სადღაც 2-3 წლის შემდეგ.

რამდენად მისაღები იქნება ან პირველი, ან მეორე ვარიანტი მენეჯერული გუნდისათვის, ან საზოგადოებისათვის, – არ ვიცი.

მაგრამ დაჟეჟილს გატეხილი სჯობია – ეს გაურკვევლობა ნამდვილად ძალიან ცუდად მოქმედებს როგორც საზოგადოებრივი მაუწყებლის თანამშრომლებზე, ასევე ზოგადად საზოგადოებაზე, და რაც უფრო მალე იქნება გარკვეულობა – რას უნდა ელოდონ ჟურნალისტები და საზოგადოება ამ პროცესისაგან, მით უკეთესი იქნება ყველასთვის…

 

P.S არის სხვა რიგი მნიშვნელოვანი კონკრეტული საკითხები – მაგალითად, თუ იქნა გათვალისწინებული რეიტინგებში გადაცემის გადახვევის (რამდენადაც ვიცი, კი) და განსხვავებულ დროში ნახვის მაჩვენებლები, ან – ინტერნეტ-რესურსებში ნახვის მაჩვენებელები (არა მგონია). რამდენად სწორია, რომ გადაცემები არ დაჯგუფდა ხასიათის მიხედვით და პოლიტიკური, გასართობი და შემეცნებითი გადაცემების რეიტინგები ერთ ცხრილში დაჯამდა. რამდენად გამართულია და კონკურენტულობის მაქსიმალურად განმაპირობებელი საზმაუს გადაცემათა არსებული ბადე… მაგრამ ეს მაინც ცალკეული (თუმცა, მნიშვნელოვანი!) ნიუანსებია და არ ცვლის კარდინალურ კითხვას: როდის იწყება რეფორმა, რის ხარჯზე დაიზოგება საჭირო თანხები და როდიდან იწყება და რამდენხანს გასტანს ეფექტურობის, ხარისხის და ზეგავლენის ინდიკატორების მოგროვების პროცესი, თუკი რეფორმის დაწყება ამ უკანასკნელთა დასრულების შემდგომ გადაგვაქვს.


პანაშვიდი ქალაქის ცენტრში


panasvidi

დღეს პანაშვიდზე ვიყავი… არა, არავინ გარდაცვლილა… მაგრამ როცა “ბავშვთა სამყაროსთან” მივედი, მართლა პანაშვიდს ჰგავდა იქაურობა… გარეთ, შორიდან დაინტერესებული ხალხი, მერე უფრო ვიწრო წრე, სადაც ალალად დაღვრემილები იდგნენ, უფრო ცენტრში კი ისინი, ვისაც დანა პირს არ უხსნიდა და ვისთანაც, წესით უნდა მისულიყავი და მიგესამძიმრებინა, რომ არა საკუთარი უღონობის განცდა.

შუაში კი გაშავებული, დანახშირებული გვამი ესვენა – „ბავშვთა სამყაროს“ გვამი…

ბავშვთა სამყარო ჩვენს ქალაქში დინოზავრივით დარჩა – ძველი, სოციალისტური ეპოქის მონუმენტურ ძეგლად, თავისი მონოლითური კონსტრუქციით… და შიგ რომ შეხვიდოდი, იყო კიდეც იმ ძველი დროების ძეგლი – ძველებურად გამოწყობილი, უხშირესად – საკმაოდ ასაკოვანი – გამყიდვლებით, შარფები და თავშლები რომ ჰქონდათ მოხურული ზამთარში და ჩუსტებით დადიოდნენ მარმარილოს იატაკზე, მიჰქონდათ ერთმანეთთან ძველებურ “მინუტკებში” მოხარშული ყავა, ან – ცელოფნებში გახვეული ხაჭაპური, ჯერ კიდევ შემორჩენილი ძველებური თურქული გამათბობლებით, ძველებური დახლებით, და იმ საქონლით, რომელთაგან ზოგი ძნელად თუ იშოვება სადმე სხვაგან – ძაფები, ღილები, ქსოვილები „ზმეიკები“, სხვადასხვა ზომის და ფერის ზონრები და „ტისონკები“, ბავშვის და საწოლის იაფფასიანი თეთრეული, პლასტმასის ნივთები, ბევრნაირი ავეჯი… და “ოქროს ბირჟა” – ოქრო და სამკაული – ძირითადად, ვიღაცის ნაქონი, ვიღაცის ბინიდან გამოტანილი…

და მაინც, ეს ძველი “მონსტრი” ძალიან ადამიანური იყო შიგნიდან – უამრავი ადამიანისთვის ის იყო მათ ცხოვრებაში ბოლოს შემორჩენილი სამსახური, არა მარტო თავისა და ოჯახის რჩენის საშუალება, არამედ, სამუშაო და სოციალური ურთიერთობის ადგილი… ამ 25 წლის მანძილზე საქართველოში ბევრი საწარმო, ფაბრიკა და ქარხანა გაპარტახდა, გაიყიდა და გაქრა… თითზე ჩამოსათვლელია ისეთები, რომლებიც წარმატებულ საწარმოებად იქცნენ, მაგრამ როგორც წესი, იქაც იმის მეათედი ადამიანი თუ მუშაობს, რაც ადრე – არაფერი გასაკვირი არაა, წარმოება სულ უფრო ავტომატიზებული ხდება…  ხოლო აქ, „ბავშვთა სამყაროში“, თითქოს ქართული „ბაბილონის გოდოლი“ აშენდა, სადაც სხვა დიდი არაფერი შენდებოდ, იმედების გარდა… ხშირად ილუზიები იყო ეს იმედები, მაგრამ ამ ილუზიებით ათასობით ადამიანი ახერხებდა ცხოვრებას, თავის გატანას და დეპრესიის დაძლევას. და რაც მთავარია, ამ ბაბილონის ჩვენეულ გოდოლში ადამიანები  ერთმანეთს უგებდნენ, მიუხედავად ენების სიჭრელისა…

 

ახლა კი ეს იმედები შავად ხრჩოლავს და შიშმა დაისადგურა ამ ადამიანთა  ოჯახებში… მათ უმრავლესობას ხომ კრედიტები აქვს აღებული და დღეს სამსახურის დაკარგვას, ვაითუ, ხვალ საცხოვრისის დაკარგვაც მოჰყვეს… ყველაზე ცუდი კი ისაა, რომ ძალიან ბევრს სჯერა – რომ ეს ხანძარი შემთხვევითი არ იყო, რომ მათი უბედურება სხვისი ხელის მოთბობისთვის მოხდა… ვერც გაამტყუნებ – ძალიან ბევრჯერ მომხდარა ჩვენს უახლეს წარსულში მსგავსი რამ… 😦

 

ხელისუფლების ვალია, დაეხმაროს ამ ადამიანებს. პირველ რიგში, კვალიფიციური გამოძიების ჩატარებით, რომ თუ მართლა ვინმეს ტვინში მოიხარშა ასეთი სცენარი, მათ მთელი სიმკაცრით პასუხი აგონ. ასევე საჭიროა მაქსიმალურად დახმარება, რომ ამ ადამიანებმა შეძლონ სადმე მსგავსი სამუშაო ადგილის მონახვა – ან გადასახადები შეუმცირონ, ან ბანკის კრედიტის ვადის გაგრძელებით… ჩვენი ვალიცაა ამ ადამიანებისთვის თანაგრძნობის გამოხატვა, ვისაც რა შეგვიძლია, იმით დახმარება… და ძალიან ცუდი იქნება, თუ ხელისუფლების მხრიდან უკვე წამოსულ პოზიტიურ ნაბიჯებს სხვათა მხრიდან შურის გამოხატვა მოჰყვება…

P.S.

ამ საღამოს გავიგე, რომ ჩვენ ახლობელს, რომელიც ოქროს ბირჟაზე მუშაობდა, სეიფში შენახული მისი ნავთები უკლებლივ უნახავს და დაუბრუნებია… და კიდობანში უკვე მიუციათ კიდეც მისთვის სამუშაო ადგილი…  მართალია, დახლზე რაც ჰქონდა, ის დაკარგულია, მაგრამ ეს ძალიან ძვირფასი ნივთები არ იყოო, არ ჩივის… ღმერთმა ქნას, სხვებსაც ასე გაეხაროთ…

გაჭირვებისგან და ბედის უკუღმართობისაგან არავინაა დაცული… და არაფერი არ გვამახსოვრდება ისე, როგორც ის, ვინაც სწორედ ასეთ მძიმე მომენტში გამოგვიწვდის დახმარების ხელს…

ოღონდ ერთიცაა, მწარე გაკვეთილიდან დასკვნაც უნდა გამოიტანოს ყველამ – ქონება რომ გაქვს, იმას დაზღვევა უნდა! დავიმახსოვროთ ერთხელ და სამუდამოდ! და მარტო სხვის და ხელისუფლების იმედად ნუ იქნებით!


„ყოველმან ჩემმან მკოცნელმან…“ – ვინ დაგვიცავს გრიპისგან?


flu-rules-red

…გრიპი სულ უფრო საშიში დაავადება ხდება. ამის მიზეზი ისიცაა, რომ კაცობრიობამ ზოგიერთი სხვა საშიში დაავადების წინააღმდეგ გარკვეული პროფილაქტიკა და უფრო ეფექტური მკურნალობა გამონახა, გრიპისთვის კი ჯერ ვერ მოიცალა. ისიც, რომ ბოლო წლებში გრიპის სულ უფრო საშიში და ლეტალური შტამები გავრცელდა. ისეთ მდიდარ და მაღალი დონის სამედიცინო დახმარების მქონე ქვეყანაშიც კი, როგორიც ამერიკის შეერთებული შტატებია, წელიწადში საშუალოდ 30 000-35 000 ადამიანი იღუპება გრიპისაგან, და გარდაცვლილთა უდიდესი ნაწილი მოხუცებულებზე მოდის. ბილ გეიტსის ფონდმა ახლახან განაცხადა, რომ უახლოეს ათწლეულში სწორედ გრიპის დამანგრეველი ეპიდემიები შეიძლება იქცეს კაცობრიობის ჯანმრთელობისთვის მთავარ საფრთხედ. სხვადასხვა ქვეყნის პოლიტიკური თუ რელიგიური ლიდერებიც, რომელთა ჯანმრთელობა თითქოს განსაკუთრებული დაცვის ქვეშაა, არ არიან დაცული გრიპის ინფექციის რისკისაგან…

 

ამ ბლოგის დაწერა ჯერ კიდევ მაშინ ვიფიქრე, როდესაც თავად გადავიტანე გრიპი. მერე ეს მოსაზრებები ამ სფეროს ექსპერტს, ჩემს საყვარელ პედაგოგს და უფროს მეგობარს გავუზიარე, გაეღიმა და მითხრა, – ზვიად, ჩვენი საზოგადოება ძნელად ამბობს უარს ტრადიციებზე, ხომ გაგიგონია, „მიუჩვეველს ნუ მიმაჩვევ და მიჩვეულს ნუ გადამაჩვევო, კოცნაზე უარის თქმას მეხუმრებიო?“… თუმცა, მაინც დაწერეო…

ჰოდა, მეც დავწერე. საბოლოოდ მაშინ გადავწყვიტე, როცა ფეისბუქზე ჩემი მეგობრის ახლობელი 36 წლის კაცი, სავარაუდოდ, ვირუსული პნევმონიით დაიღუპა… ახლა უკვე მსგავსი 5 შემთხვევაა. გუშინ თურქეთის კლინიკაში გარდაიცვალა ცნობილი ამერიკელი ბიზნესმენი ბობ უოლში, რომელმაც საქართველოში 25 წლის განმავლობაში სხვადასხვა საინტერესო ინვესტიცია განახორციელა. ბატონი უოლში რამდენიმე დღის წინ სტუმრობდა საქართველოს და ვირუსული ინფექციის სამკურნალოდ მისივე მოთხოვნით თურქეთის ერთ-ერთ კლინიკაში გადააფრინეს…

სრულად ეს ბლოგი შეგიძლიათ იხილოთ ჟურნალ “ლიბერალის” ვებ-გვერდზე 

http://liberali.ge/articles/view/27116/yovelman-chemman-mkotsnelman–vin-dagvitsavs-gripisgan


კონსერვატორობის დაკარგული ხიბლი


trump-lepenn-putin-2
რა თქმა უნდა, არსებობს სხვა მიზეზებიც, მაგრამ ერთი საერთო მიზეზი, რაც აერთიანებს ისეთი პოპულისტი და დემოკრატიული სამყაროსათვის საშიში პოლიტიკოსების აღზევებას, როგორებიც არიან მარინ ლე პენი, დონალდ ტრამპი, ნაიჯელ ფარაჯი და ზოგი ცენტრალურევროპელი ლიდერი, ეს არის დასავლური კონსერვატიზმის დეგრადაცია და დასუსტება.
 
“Cвято место пусто не бывает”-ო, ამბობენ რუსები და როდესაც კონსერვატულ ფრონტზე დამთავრდა რეიგანის, თეტჩერის და კოლის ერა, როდესაც კონსერვატორი პოლიტიკოსები სულ უფრო მეტად ეჯიბრებიან დემოკრატ და ლიბერალ ლიდერებს ლიბერალიზმსა და დემოკრატიაში, კონსერვატიზმის ფლანგი საჩუქრად დარჩა ვლადიმერ პუტინს, რომელიც თავის დიქტატურას ტრადიციული ფასეულობების – ოჯახის, რწმენის, პატრიოტიზმის და სხვათა – დაცვის ლოზუნგებით ღებავს და აძლიერებს. განა სავალალო და აშკარა არ არის, რომ ყველა ზემოთჩამოთვლილი ულტრამემარჯვენე/პოპულისტი ლიდერი სწორედ ვლადიმერ პუტინზე, როგორც ერის მამაზე და ძლიერ პოლიტიკოსზე აკეთებს სწორებას?
 
ვშიშობ, დონალდ ტრამპის ხელისუფლებაში შესაძლო მოსვლა ძალიან სერიოზული კატაკლიზმების დასაწყისი შეიძლება აღმოჩნდეს. – პირველ რიგში ეს იქნება მსოფლიოში ულტრამემარჯვენეების გაძლიერება, დასავლური სამყაროს შემობრუნება ნაციონალური იზოლაციონიზმისაკენ, სამყაროს ახალ-ახალი ეკონომიკური და პოლიტიკური ფარდებით გადატიხვრა, მიგრანტების წინააღმდეგ დაწყებული მკვეთრი შოვინიზმი და “წმენდა” და მთელი რიგი აფეთქებები და შეჯახებები რელიგიურ თუ ეთნიკურ ნიადაგზე, რასობრივი შუღლისა და ეთნოციდის დაბრუნება მსოფლიო არენაზე… თუნდაც განვითარებული ქვეყნებში ჰეიტ-პოლიტიკის რეალიზაცია, რომელიც ძალად დაშაქრული რეალპოლიტიკის ალტერნატივად შეიძლება მოგვევლინოს.
 
რა თქმა უნდა, ეს სურათი ზედმეტად ჰიპერბოლიზებული და სუპერპესიმისტურია. მაგრამ კარგად მახსოვს ერთი მშვენიერი გამოთქმა – “პესიმისტი არის ადამიანი, რომელმაც დიდხანს ოპტიმისტების გარემოცვაში იცხოვრაო”. არც 30-იანი წლების დასაწყისში არ ეგონა ვინმეს, თუ გულჩახვეული ფანატი ეფრეიტორი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებული ქვეყნის (ბახის, ბეთჰოვენის, კანტის, ფოიერბახის, ჰაინეს, და სხვათა) შლეგ დიქტატორად იქცეოდა და ამ ქვეყნის მრავლმილიონიან მოსახლეობას, ხოლო შემდეგ ლამის ნახევარ მსოფლიოს ფაშიზმის იდეებს თავზე მოახვევდა. მაგრამ ეს მოხდა. და მოხდა სწორედ იმის გამო, რომ ის რეალური პრობლემები, რაც ჰიტლერმა თავისი აღზევებისათვის ასე უნაკლოდ გამოიყენა, უფრო ჭკუადამჯდარმა პოლიტიკოსებმა ვერ და არ გადაჭრეს.
 
როდესაც დღეს ყველას გვიკვირს, როგორ მოხდა, რომ ტრამპის ცოდნის და პრინციპების მქონე გაქნილი პოპულისტი ასე ახლოს მივიდა მსოფლიოს უდიდესი და უძლიერესი, ამავდროულად, – დემოკრატიის ლიდერად ცნობილი ქვეყნის სათავეების ხელში ჩაგდებასთან, უნდა ვაღიაროთ: ის იმას ამბობს, რაც ძალიან ბევრ ადამიანს, ლამის ამერიკის მოსახლეობის ნახევარს, ან ვაითუ ნახევარზე მეტსაც, – მოსწონს!
ამიტომ, თუ ტრამპი დამარცხდება და მსოფლიო გადაწყვეტს, რომ ამით ტრამპიზმი დაამარცხეს, ისე იქნება ყველაზე სულელური დასკვნა ამჯერად ყველაზე სასურველი სცენარის რეალიზებიდან…
ფოტო: Ian Bremmer-ის ბლოგიდან

ზვიად კირტავა – რადიო თავისუფლების დღიური (23-30 ოქტომბერი, 2016)


რადიო თავისუფლების დღიური იხილეთ აქ

http://www.radiotavisupleba.ge/a/liberty-diaries-zviad-kirtava/28086790.html


არჩევნები 2016 – ასპექტები: 2. სოციოლოგიური კვლევები და ეგზიტპოლები


2016 წლის არჩევნების ერთ-ერთი მთავარ ნიშნად დარჩება თავისებური ბატალიები სოციოლოგიურ-სტატისტიკურ კვლევათა ავტორებს, დამკვეთებსა და მხარდამჭერებს შორის, რომელთაც, სამწუხაროდ, არა იმდენად მოსახლეობის განწყობათა სტატისტიკური შესწავლა მოახდინეს, რამდენადაც, სავარაუდოდ, მოსახლეობის განწყობების შესაძლო მოდელირება ან – ამ მოდელირების პრევენცია ჰქონდათ მიზნად.

ფრონტი რუსთავი2-მა გახსნა, რომელმაც მსოფლიოში საკმაოდ ცნობილი გერმანული კომპანია GFK დაიქირავა. რუსთავი2-ის დირექციის მიერ ყურადღება მახვილდებოდა იმ ფაქტზე, რომ წინა საპრეზიდენტო და ადგლობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მათ მიერ შერჩეულმა ამ კომპანიამ ცესკოს შედეგებთან მიახლოებული მაჩვენებლების პროგნოზირება გააკეთა ეგზიტ-პოლში. თუმცა არც ექსპერტებს და არც მოსახლეობას არ გამოპარვია ის ფაქტი, რომ 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სწორედ GFK-მ, რომელიც მაშინ საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ იქნა მოწვეული ეგზიტ-პოლის ჩასატარებლად, რეალობისაგან მეტად  (22%-ით!)  აცდენილი შედეგი დადო, როცა ქართულ ოცნებას და ნაცმოძრაობას თანაბარი – 33%-33% პროცენტიანი შედეგი დაუწერა, რაც ცესკოს საბოლოო შედეგისაგან არა დასაშვები 2-3%-ით, არამედ ლამის 15%-ით აღმოჩნდა განსხვავებული.

ძველი ლაფსუსის გამართლება რუსთავი2-ის გენერალურმა დირექტორმა ნიკა გვარამიამ საზოგადოებრივი მაუწყებლის მაშინდელ დირექციას (გია ჭანტურიას) გადააბრალა, იმათ ვერ გაიგეს და შედეგები ისე გამოაცხადეს, რომ ეგზიტ-პოლში მონაწილეობაზე უარისმთქმელთა რაოდენობა არ გამოაკლესო. ეს “ახსნა-განმარტება“ უბრალოდ სასაცილოა, რადგან ჯერ ერთი შალვა რამიშვილმა მალევე მოიპოვა 2012 წლის კადრები, სადაც სწორედ GFK-ის წარმომადგენელმა (და არა გია ჭანტურიამ) გამოაცხადა ეგზიტ-პოლის ზემოთდასახელებული შედეგები. თანაც, როგორც არ უნდა დათვალო – გინდათ, უარისმთქმელთა გათვალისწინებით, ან მათ გარეშე, თუ ორ პარტიას ზუსტად თანაბარი შედეგი (33%-33%) ჰქონდა, ეს შედეგები, კვლევაში მონაწილეობაზე უარისმთქმელთა გაბათილებით კი მოიმატებდა, მაგრამ  სიმეტრიულად – 47%-47%-მდე მოიმატებდა, ხოლო ორ პარტიას შორის ცესკოს მიერ დაფიქსირებული 15%-იანი განსხვავება ჰაერიდან ვერაფრით გაჩნდებოდა! ნიკა გვარამია კია ცნობილი, როგორც ნიჭიერი, მაგრამ ეგრეთ დაბოლებას ჩვენ „არ ვჭამთ“! D:D

უფრო საინტერესო კი ის იყო, რომ რუსთავი2-მა ცოცხალი თავით არ მოინდომა იმის გამხელა, გერმანულ კომპანიას ვინ უტარებდა ადგილზე საველე სამუშაოებს. საბედნიეროდ, GFK-მ თავად არ ისურვა ზედმეტი კუკუდამალობანას თამაში და გულახდილად აღიარა, რომ ეს კომპანია ნაცმოძრაობის დეპუტატის და დეპუტატობის კანდიდატის, ცესკოს ყოფილი თავმჯდომარის – ლევან თარხნიშვილის მიერ დაფუძნებული და მისი მეუღლის – ანი თარხნიშვილის მიერ დღემდე მართული კომპანია BCG იყო. ამან, რა თქმა უნდა კიდევ უფრო გააძლიერა ეჭვები, რომ GFK-ის მიერ ჩატარებულ კვლევებსა და ეგზიტ-პოლებს საზოგადოებისათვის რეალობის მოდელირების ფუნქცია უფრო შეიძლებოდა ჰქონოდა, ვიდრე რეალობის დადგენა. ამის გამჟღავნების შემდეგ, ნიჭიერთა და საზრიანთა კლუბის კიდევ ერთმა წევრმა და ნაცმოძრაობის დეპუტატობის კანდიდატმა, სერგი კაპანაძემ ასეთი ფანტასმაგორიული ახსნა შემოგვთავაზა: ის კი არაა მთავარი, საველე სამუშაოებს ვინ ატარებსო (თარხნიშვილის ცოლი, თუ რომელი კამპანიაო)! და არც იმას აქვს დიდი მნიშვნელობა – სამუშაოთა მთავარი შემსრულებელი GFK იქნებოდა, თუ ვინმე სხვაო! მთავარი – დამკვეთიაო!!  ანუ, კვლევის ხარისხის გარანტიისთვის რუსთავი2 ყოფილა მთავარი და უმთავრესი ფაქტორი – შეუცდომლობის ვარსკვლავი და სისპეტაკის აპოთეოზი! ამაზე კომენტარს ვერ გავაკეთებ, „ნიჭი“ არ მეყოფა! 🙂

სამწუხაროდ, არც იმედის მიერ დაქირავებული კომპანიის JPM-ისა და მის მიერ საველე სამუშაოებისათვის შერჩეულ GORBI-ის კვლევების მიმართ არსებობდა საზოგადოებაში მაღალი ნდობის ფაქტორი. JPM ნამდვილად არ მიეკუთვნება მსოფლიოში ანალოგიური კვლევების გრანდებს, ხოლო GORBI-ის ნაცმოძრაობასთან დაახლოებული წრეები მის მიერ პოლიტოლოგიური კვლევების სიმცირეს უწუნებდნენ. აღნიშნული ეჭვები გააძლიერა პირველი კვლევის პრეზენტაციის დროს დაშვებულმა რამდენიმე ტექნიკურმა უზუსტობამ, მაგალითად იმან, რომ კვლევის პროცენტების ჯამმა არა 100%, არამედ 101% შეადგინა. ზოგიერთი სოციოლოგი იმასაც კითხვის ქვეშ აყენებდა, რომ განსხვავებით NDI/CRRC და IRI/IPM  კვლევებისაგან, JPM-ის კვლევებში ქართული ოცნების უპირატესობა ნაცმოძრაობისაგან არა 2-3%-ით გამოხატებოდა, არამედ ორმაგი, ხოლო ოქტომბერში კი – კიდევ უფრო მაღალიც – კი იყო. ამას ემატებოდა ისიც, რომ ყველა კვლევის თანახმად, ამომრჩეველთა მინიმუმ 1/3-ს მაინც არ ჰქოპნდა ბოლო დღეებამდე არ ჰქონდა გაკეთებული არჩევანი, ან – არ აპირებდა მის გამხელას.

საბოლოო ჯამში, შეიძლება ითქვას, რომ არცერთი გამოკითხვის პროგნოზი, თანაც არც არჩევნების დღეს ჩატარებული ეგზიტ-პოლებიც კი, არ გამართლდა. მათ შორის ის ეგზიტ-პოლიც, რომელიც 4 ტელეკომპანიის (იმედი, GDS, მაესტრო, საზოგადოებრივი მაუწყებელი) დაკვეთით მსოფლიოში ერთ-ერთმა ყველაზე ავტორიტეტულმა კომპანიამ TNS-მა ჩაატარა (ისევ იმავე GORBI-სთან ერთად).

არ დადასტურდა GFK-ის (ისევე როგორც NDI და IRI) კვლევებზე დაყრდნობილი მოლოდინები იმაზე, რომ ნაცმოძრაობასა და ქართულ ოცნებას შორის სხვაობა მინიმალური იქნებოდა – ეს სხვაობა 21%-ს აჭარბებს! ისევე როგორც არ დადასტურდა TNS-ის ეგზიტ-პოლის პროგნოზი იმის თაობაზე, რომ ქართული ოცნება 2.5-ჯერ და მეტად უფრო მაღალ შედეგს დადებდა, ვიდრე ნაცმოძრაობა (ეს სხვაობა 1.8-ჯერ მეტი იყო მხოლოდ). ახლა, ორივე ამ კომპანიის ხელმძღვანელობას ასახსნელი ექნება, როგორ მოხდა, რომ ეგზიტპოლების 1-2%-იანი სავარაუდო ცდომილების ნაცვლად ეს ცდომილება ლამის ორმაგი ციფრებითაა გამოხატული. სწორედ ამიტომ ვიყავი იმის წინააღმდეგი, რომ საზოგადოების გადასახადებით დაფინანსებულ საზოგადოებრივ მაუწყებელს ამ ოთხეულში მონაწილეობა მიეღო.

და მაინც, თუ ციფრებს კარგად დავაკვირდებით და გარკვეულ ანალიზს მოვახდენთ, შეიძლება საკმაოდ საინტერესო დასკვნების გაკეთება იმაზე, სად იყო უფრო მეტი და უფრო ნაკლები სიზუსტე თუ ტენდენციურობა. და, რაც მთავარია – აწი რა ვქნათ – საბოლოოდ დავასაფლაოთ ეგზომ დისკრედიტირებული სოციოლოგიური კვლევები, თუ უბრალოდ, ის გავასწოროთ, რაც გასასწორებელია და რასაც, სამწუხაროდ  ჯიუტად ეწინააღმდეგება ჩვენს ქვეყანაში ლამის ყველა – შინაურიც და უცხოელიც… – როგორ აღვადგინოთ სოციოლოგიური კვლლვების სიზუსტეც და მათდამი საზოგადოების ნდობაც.

======

პირველ რიგში, უნდა გვახსოვდეს, რომ მიუხედავად დიდი მსგავსებისა, არჩევნებამდე ჩატარებულ სოციოლოგიურ კვლევებსა და ეგზიტ-პოლებს შორის არსებობს საკმაოდ მნიშვნელოვანი სხვაობა: დროში, ველში, გამოკითხულთა რაოდენობაში, დათვლის შემდეგ ექსტრაპოლირების მეთოდებში და ა.შ. რაც მთავარი – კვლევას ატარებ მაშინ, როცა ხმა ჯერ არ მიუცია ამომრჩეველს. ხოლო ეგზიტ-პოლს – უკვე ბიულეტენის ურნაში ჩაგდების შემდეგ (თუმცა ეს სულაც არაა გარანტია, რომ ამომრჩეველი თავის არჩევანს პირუთვნელად გაგიმხელს). და მაინც ამ განსხვავებებზე, მირჩევნია, პროფესიონალებმა ისაუბრონ.

მე კი მოკლედ გეტყვით –

ა) მთავარი პრობლემა სწორედ სოციოლოგიურ კვლევებში იყო!

ბ) ეგზიტ-პოლების მაღალი ცდომილების პრობლემა (ნაწილობრივ მაინც) ძალიან იოლად ახსნადი მგონია.

გ) ეგზიტ-პოლებზე, დროებით, აჯობებს, უარი ვთქვათ – არაფერს მაგით არ წავაგებთ, გარდა იმისა, რომ ცოტა მეტ ხანს მოგვიწევს ცესკოს დაველოდოთ! თუ ცესკოს კონტროლი გვსურს, აჯობებს, პარალელური დათვლის არსებული გამოცდილება გავაგრძელოთ.

დ) ხოლო სოციოლოგიურ კვლევებში კი მოგვიწევს იძულებითი ღონისძიებები გავატაროთ და “ცეცხლით და მახვილით ამოვშანთოთ” 🙂  როგორც არაპროფესიონალიზმი, ასევე და უფრო მეტადაც კი – იქ გამეფებული პოლიტიკურად მოტივირებული გაყალბება, რომლის მთავარი არეალი ის მგონია, სადაც უცხოური კომპანიები შეგნებულად არ შედიან, რათა არც თავი დაიღალონ და არც რეპუტაცია შეიბღალონ – კვლევების ველი. სწორედ ველშია ძაღლის კუდები დამარხული!

====

წარმოგიდგენთ 4 ცხრილს, სადაც GFK-ის და JPM-ის 2-2 კვლევაა ასახული. საბედნიეროდ, ეს კვლევები თითქმის დაემთხვა დროში, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია:

gfk-1-aug

jpm-1-sept-geo

gfk-2-oct

jpm-2-oct-geo

როგორც თავად ხედავთ, კვლევების შედეგები (4-ვე მათგანში!) მკვეთრად აცდენილია არჩევნების საბოლოო შედეგებს. თავისთავად ეს ფაქტი გასაოცარი არ არის ორი რამის გამო – ჯერ ერთი, ეს კვლევები არჩევნებამდე 1-2 თვით ადრე ჩატარდა და თეორიულად შეიძლებოდა, რომ ამომრჩევლების განწყობებში უკვე შემდგომ სერიოზული ცვლილებები მომხდარიყო. წინა საპარლამენტო არჩევნების დროს NDI-ის  და IRI-ის კვლევების ავტორებმა და თანამონაწილეებმა სწორედ ახსნეს კატასტროფული ცდომილება, რომ მათ კვლევებსა და არჩევნებს შორის საკმაო დრო და ძალიან მნიშვნელოვანი მოვლენები (მაგ. ციხის კადრების გასაჯაროვება) იყო მოქცეული.

მეორე შესაძლო მიზეზი კი არის ამომრჩეველთა დიდი რაოდენობა, (29-41%), რომელიც თავის არჩევანს არ ამხელდა, ან გამოკითხვის ჯერაც არ ჰქონდა გადაწყვეტილი. ეს ფაქტორი 2012 წელსაც ძალიან სერიოზულ როლს თამაშობდა, მაშინ დაშინების და ავტორიტარული რეჟიმის მხრიდან მოსალდნელი რისკების გამო, ხოლო ამჟამად,  სავარაუდოდ, ამომრჩევლის ბოლო მომენტამდე მოცდით შეიძლებოდა ყოფილიყო უფრო მეტად განპირობებული.

თუ დავაკვირდებით 6 პირველ ადგილზე გასული პარტიებთან მიმართებაში ე.წ. ჯამურ ცდომილებას, ნიშანდობლივია, რომ 4-ვე კვლევა საკმაოდ აცდენილიცაა და პრაქტიკულად უმნიშვნელოდ განსხვავდება ერთმანეთისაგან (28-33%). მაგრამ გაცილებით საინტერესოა ორ პირველ ადგილზე გასული ლიდერების მაჩვენებლების ცდომილების შედარება ცესკოს საბოლოო შედეგებთან. თანაც ამ შემთხვევაში მათემატიკური შეკრების ნაცვლად გადავწყვიტე ერთმიმართული ცდომილებები ერთმანეთისათვის გამომეკლო, ხოლო საპირისპიროდ მიმართული – პირიქით, შემეკრიბა, ცდომილების “ტენდენციურობის” დასადგენად. და აი, რატომ:

თუ, მაგალითად, ერთსადაიმავე კლასში ორ სხვადასხვა მასწავლებელს ჩაატარებინებთ გამოცდას, შეიძლება აღმოჩნდეს, რომ ერთი მათგანი ყველა მოსწავლეს უფრო ლოიალურად და რბილად გამოცდის და უფრო მაღალ ნიშნებს დაწერს, ხოლო მეორე –  პირიქით, უფრო  მკაცრად მოეკიდება ყველას და ნიშნებიც უფრო დაბალი იქნება!  მაგრამ თუ  მოხდება, რომ რომელიმე მასწავლებელი მოსწავლეთა ერთ ჯგუფს გაცილებით რბილად გამოცდის, ხოლო დანარჩენებს – პირიქით – უფრო მკაცრად, უნდა ვივარაუდოთ, რომ იგი ობიექტური არ არის და მის ამ მიკერძოებას რაღაც მიზეზი აქვს (საქართველოს სინამდვილეში, უხშირესად, ეს ნეპოტიზმი იქნება, ალბათ).

ამის ანალოგიურად, თუ გამყიდველს ასაწონი საქონლის წონაც და ფასიც ხშირად ეშლება, შეიძლება ვიფიქროთ, რომ სასწორის და კალკულატორის გამოყენება არ იცის. მაგრამ თუ მუდმივად წონაში აკლებს და ფასს კი ყოველთვის უმატებს, აქ უკვე სულ სხვა ამბავთან გვაქვს საქმე და გამყიდველი იქნებ იმაზე „ჭკვიანიც“ აღმოჩნდეს, ვიდრე სრული შეუცდომლობის შემთხვევაში იქნებოდა. ანუ, მოდით, დავფიქრდეთ იმაზე, როდის და როგორ შეიძლება ცდომილება იყოს სიმეტრიული ანუ ნაკლებტნდენციური და როდის და როგორ – მიკერძოებული.

თუ დავაკვირდებით, GFK-ის ორივე კვლევაში ლიდერებს შორის ცდომილება თანაბარზომიერად არ იყო გადახრილი მეტობისკენ, ან ნაკლებობისაკენ. ამ კვლევებში ქართული ოცნების მაჩვენებელი ორივეჯერ გაცილებით უფრო აცდენილი აღმოჩნდა, ვიდრე ნაციონალური მოძრაობის მაჩვენებელი. რის გამოც პარტიების ცდომილებათა ვექტორული ჯამი ძალიან მაღალი იყო: 19.8% (12.7%+7.1%) და 22.1% (23.2%-2.1%).

პრაქტიკულად იმავე პერიოდებში JPM-ის მიერ ჩატარებული კვლევა კი სულ სხვა სურათს იძლეოდა: ლიდერი პარტიების  ცდომილებათა სხვაობა ძალიან უმნიშვნელო იყო – აგვისტოში მხოლოდ 5.5% (16.6%-11.1%), ხოლო ოქტომბერში სულაც – მხოლოდ 1.5% (14.1% -12.6%), რაც GFK ანალოგიურ მაჩვენებლებთან შედარებით პირველ შემთხვევაში  3.8-ჯერ ნაკლები იყო, ხოლო მეორე შემთხვევაში – სულაც 14.7-ჯერ უფრო ნაკლები:

2012-polls-difference-geo

აქედან რა დასკვნა უნდა გამოვიტანოთ?

ის რომ გაცილებით უფრო ნაკლებგამოცდილმა JPM-მა შეუდარებლად უკეთ – 4-15-ჯერ უფრო ზუსტად და/ან ობიექტურად – ჩაატარა კვლევა?

თეორიულად ესეც არაა გამორიცხული! თუმცა არა მგონია, ამ დასკვნის საფუძველი გვქონდეს. ჯერ ერთი ჯამური ცდომილების მაღალი მაჩვენებელი არ გვაძლევს საშუალებას სიზუსტეზე სერიოზულად ვისაუბროთ. საქმე მე მგონი, ველშია და ამის დადასტურების საფუძველს იძლევა ეგზიტ-პოლების შედეგების ანალოგიური შედარება:

2016_exitpolls-gfk_geo

2016_exitpolls-jpm_geo2016-exit-polls-difference_geo

 

როგორც ვხედავთ, მიუხედავად იმისა, რომ ცდომილებები აქაც სერიოზული იყო, თავად ცდომილებების სხვაობები პრაქტიკულად არ განსხვავდებოდა! ანუ, TNS (რომელიც გაცილებით უფრო გამოცდილია, ვიდრე JPM) ვერაფრით დაიკვეხნიდა GFK-ის ეგზიტ-პოლთან შედარებით. თუ GFK-ის კვლევაში ქართულ ოცნებას „დააკლდა“ თითქმის 9%, ხოლო ნაცმოძრაობას „მოემატა“ ლამის 5%, TNS-ის კვლევაში, პირიქით, ოცნების მაჩვენებელი იყო თითქმის 5%-ით მაღალი, ხოლო ნაცმოძრაობისა – -ლამის 8%-ით დაბალი, ვიდრე ცესკოს შედეგებში! შედეგი კი ისაა, რომ ორივე ეს ეგზიტ-პოლი ზუსტად თანაბრად აცდენილი აღმოჩნდა, ან უფრო ზუსტად – თანაბრად ტენდენციურიც!

ცდომილებათა ზემოთმოყვანილი დისონანსის (კვლევების დროს) და უნისონის (ეგზიტპოლების დროს) ახსნა მე მგონი შემდეგია: – საქმე ველშია!

კვლევების დროს GFK-ის კვლევის ველი გაცილებით მკვეთრად გაჯერებული შეიძლება იყოს ნაცმოძრაობის ამომრჩევლით, მაშინ როცა JPM-ის ველი, ალბათ, უფრო თანაბარია. ამის გამო, GFK ველში გაკეთებული „არჩევანი“ 4-15-ჯერ უფრო გადახრილია ერთ მხარეს (და გასაგებია, რომელ მხარესაც!), ვიდრე JPM-ის ველში იმავე პერიოდებში დაფიქსირებული არჩევანი. განსაკუთრებით ეს აშკარაა არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე გამოქვეყნებულ კვლევაში: – მართალია, ორივე მთავარ სუბიექტს ცდომილების გაცილებით დაბალი მაჩვენებელი დაუფიქსირდა (გასაგებიცაა – უკვე უფრო მეტი ადამიანია მზად არჩევნის გასაკეთებლად), ვიდრე შემდეგ ცესკოს საარჩევნო ურნებში, სამაგიეროდ, ეს ძალიან სიმეტრიული (ანუ – ნაკლებტენდენციური) გადახრა იყო.

ეგზიტ-პოლის დროს ველი უფრო დიდიცაა და მისი მოდელირებაც გაცილებით რთულია. თუმცა, ის, რომ ამ შემთხვეევაშიც GFK/BCG-ის ეგზიტ-პოლში მონაწილე პირების არჩევანი უფრო ნაცმოძრაობის სასარგებლოდ იყო, ხოლო TNS/GORBI-ის ეგზიტ-პოლში – ოცნების სასარგებლოდ, ეს ამომრჩეველთა განწყობითი არჩევითობით შეიძლება აიხსნას: შესაძლებელია ოცნების ამომრჩევლები, რომლებმაც ბევრჯერ მოისმინეს იმის შესახებ, რა არაობიექტურია GFK კვლევა, ნაკლებად იყვნენ განწყობილნი მისულიყვნენ ამ კომპანიისა  და რუსთავი2-ის სიმბოლიკით გაწყობილ ყუთებთან, და პირიქით, – ნაცმოძრაობის ამომრჩევლები – სულაც არ აპირებდნენ TNS-ის კვლევაში მონაწილეობის მიღებას. ანუ, განწყობის გამო ე.წ. “ბუნებრივი გადარჩევა” მოხდა და ორივე კვლევა ტენდენციური აღმოჩნდა – ორივემ მათდამი ლოიალური ამომრჩევლების არჩევანი გვიჩვენა და არა – მთელი საზოგადოებისა…

ამერიკაში 6-7 კომპანია ატარებს არჩევნების დროს გამოკითხვებსაც და ეგზიტ-პოლებსაც. ზოგ მათგანს თავისი პარტიული პრეფერენცია ასე თუ ისე, შეიძლება ეტყობოდეს, მაგრამ ამერიკელი ამომრჩეველი არ ირჩევს „თავისი“ და „მოწინააღმდეგე“ პარტიის ეგზიტ-პოლებს და სწორედ ამიტომაც მათ შედეგებს შორის განსხვავება უმნიშვნელოა. და ოფიციალურ შედეგებთანაც ყველა საკმაოდ ახლოს არის.

ამიტომ, სანამ ჩვენი ეგზიტ-პოლების ჩამტარებელი კომპანიებიც ისეთივე ნეიტრალურები არ იქნებიან, როგორც ამერიკაში, ხოლო ჩვენებური ამომრჩეველი – ისეთივე მიუკერძოებელი იმ საკითხში, რომელი კომპანიის ეგზიტ-პოლში მიიღოს მონაწილეობა, ეგზიტ-პოლების ჩატარება დროის და ფულის ფუჭი კარგვაა. მოვიცადოთ არჩევნების შემდგომ დილამდე და ჯერ პარალელური დათვლის შედეგები მოგვცემს ძალიან ზუსტ სურათს (ამისათვის ISFED-ის მრავალწლიანი გამოცდილებაც კმარა), ხოლო შემდეგ 24 საათში უკვე ცესკოს შედეგებიც გვეცოდინება.

აი, რაც შეეხება სოციოლოგიურ კვლევებს, ისინი აუცილებლად უნდა გადავარჩინოთ საზოგადოებაში ამჟამად მათ მიმართ გაბატონებული სკეფსისისა და ირონიული უარყოფისაგან. სოციოლოგია მეცნიერებაა და ჩვენ უნდა შევძლოთ ამ მეცნიერების აღორძინება და ნდობის დაბრუნება. ამისათვის გამოკვლევები სხვადასხვა საკითხზე უნდა ვატაროთ ხოლმე (არა მხოლოდ პოლიტიკაზე). უნდა გამოვარჩიოთ იმ კომპანიები და ის პროფესიონალები, რომელთა რეპუტაცია მათი შედეგებით არის გამყარებული და პირიქით… ასევე, ვფიქრობ, აუცილებელია ის, რაც ამ დარგის ერთ ჭკვიან პროფესიონალს ჯერ კიდევ 1 წლის წინ ვურჩიე – ველის და მეთოდოლოგიის მაქსიმალური გახსნა და რამდენიმე ორგანიზაციის მიერ ერთდროული პარალელური კვლევების ჩატარება! სწორედ 1 კვირის წინ წავიკითხე, რომ იგი ახლა თავად ითხოვს იმას, რაზედაც 1 წლის წინ უარი არ მითხრა, მაგრამ საერთოდ აღარც გამომპასუხებია. რას ვიზამთ –  სჯობს გვიან, ვიდრე არასდროს…